تربیت متعالی

تربیت متعالی

نقش دعا در تربیت فرزندان و شاخصه‌های آن با تأکید بر دعاهای انبیاء در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری، گروه قرآن و علوم (گرایش مدیریت)، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
2 طلبه سطح چهار، رشته علوم و معارف قرآن، مؤسسه آموزش عالی حوزوی معصومیه، قم، ایران.
چکیده
دعا یکی از ظرفیت‌های تربیتی است که می‌تواند آموزه‌های گوناگونی را در بستر خود جای دهد. در دعاهای انبیاء، مضامین تربیتی متنوعی وجود دارد که بخشی از آن‌ها به تربیت فرزندان مربوط می‌شود و می‌تواند منبعی معتبر برای تحلیل و استخراج مضامین و ساختارهای تربیتی در قرآن باشد. اگر این مضامین با رویکردی پژوهشی و دقیق تبیین شود، برای والدین کارآمد و سودمند خواهد بود. هدف این پژوهش، بررسی مضامین تربیتی فرزندان در دعاهای انبیاء در قرآن است و به عبارت دیگر، درصدد بررسی نقش عامل تربیتی دعا در تربیت فرزندان با تأکید بر دعاهای انبیاء است و تلاش می‌کند از دعاهای انبیاء نکات تربیتی استخراج کند. روش تحقیق تحلیلی استنباطی است و برای جمع‌آوری اطلاعات از روش اسنادی کتابخانه‌ای استفاده شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که تربیت سه عرصه از وجود انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد: تاثیرگذاری دعا بر تربیت در حوزة شناختی، تأثیرگذاری دعا بر تربیت در حوزة عاطفی، تأثیرگذاری دعا بر تربیت در حوزة رفتاری. در اندیشه الهی و قرآنی، تربیت یک فرآیند خودمحور نیست، بلکه «خدا‌محور» است؛ یعنی انسان با ابزار دعا، اجازه می‌دهد تا مربی حقیقی (رب) در جان او تصرف کند و او را به کمال برساند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابن طاووس، علی بن موسی (1409ق). إقبال الأعمال. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، ج14.
اخوت، احمدرضا (1397). تدبر در ساختار دعا. انتشارات قرآن و اهل‌بیت نبوت.
انصاری‌راد، محمد (1383). بررسی مضامین دعایی در قرآن کریم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده الهیات و معارف اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی.
بهاری، عزیزه (1391). نقش تربیتی دعا در آیات و روایات. اردبیل: ثامن الحجج.
تشکر، احمد (1390). استجابت دعا (شرایط و موانع). قم: بوستان کتاب.
تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الکتاب الإسلامی.
جوادی آملی، عبدالله (1388). حکمت عبادات. تحقیق: حسین شفیعی. قم: اسراء.
حسنی، خادم حسین (1395). بررسی دعاهای انبیاء در قرآن کریم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. جامعه المصطفی العالمیه.
حیدری، محمدباقر (1379). گنجینه‌های روزی در قرآن: شکرگزاری. بشارت، شماره 17.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1374). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن. تهران: مرتضوی.
رضوانی، علی‌اصغر (1386). اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات. قم: مسجد مقدس جمکران.
زرسازان، عاطفه (1386). آداب دعا در نیایش‌های انبیاء. بینات، شماره 55.
سبحانی‌نیا، محمد (1390). آثار تربیتی و روانشناختی دعا. راه تربیت، 6(15).
طباطبایى، سید محمدحسین‏ (1390ق‏). المیزان فی تفسیر القرآن‏. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، ج8، 11.
طبرسى، فضل بن حسن‏ (1372‏). مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏. مصحح: فضل‏الله یزدى طباطبایى، هاشم رسولى‏. تهران: ناصرخسرو، ج2.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1375). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی، ج1.
طوسى، محمد بن الحسن (1411ق). مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد. بیروت: مؤسسة فقه الشیعة، ج2.
فیومی، احمد بن محمد (1414ق). مصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. قم: مؤسسه دار الهجره.
قریب، مسعود (1388). نقش دعا در تربیت انسان از دیدگاه قرآن و کلام معصومین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه، ج2.
کارل، آلکسیس (1355). نیایش. مترجم: محمدتقی‌ شریعتی‌. قم: تشیع.
کشانی، مهدیه؛ کافی موسوی، اباذر (1402). مطالعه مضامین دعاهای دعاکنندگان در قرآن کریم و آموزه‌های تربیتی مبتنی بر آن. دعاپژوهی، 3(5)، ص191-215.
کشانی، مهدیه؛ کافی موسوی، اباذر (1403). گونه‌شناسی و مدل‌یابی مضامین پیشین و پسین دعا در قرآن با رویکرد تربیت‌محور. دعاپژوهی، 4(7)، ص36-56.
لیثى واسطى، على بن محمد (1376). عیون الحکم و المواعظ (للیثی). قم: دار‌الحدیث‏.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج95، 90.
محدثی، جواد (1389). دعاهای قرآنی. انتشارات مشعر.
مکارم شیرازى، ناصر (1377). اخلاق در قرآن‏. تهیه و تنظیم: جمعى از فضلا. قم: مدرسه الامام على بن ابى‌طالب، ج3.
مهدوی‌راد، محمدعلی؛ زرسازان، عاطفه (1385). روش تربیت انسان در سیره انبیاء از نگاه قرآن کریم. پژوهش دینی،
شماره 14.
نعمتی پیرعلی، دل‌آرا (1388). جلوه‌های تربیت در دعاهای قرآنی. مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شماره 44.
واثقی، حسین (1399). دعاهای قرآن. انتشارات بوستان کتاب.