تربیت متعالی

تربیت متعالی

بررسی چالش‌های الزام در تربیت دینی با اختیار، عقلانیت و تربیت فطری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی چالش‌های الزام در تربیت دینی با اختیار، عقلانیت و تربیت فطری است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده، نتایج نشان می‌دهد که روش «الزام» در تربیت دینی، چالش‌هایی ایجاد می‌کند که گاهی باعث دین‌گریزی و حتی دین‌ستیزی متربیان می‌شود. ازجمله این چالش‌ها عبارتند از: فرار از مسئولیت‌پذیری، اضطراب و تنفر در رابطه با اختیار، عدم پرورش تفکر انتقادی و قوه عاقله در رابطه با عقلانیت و چالش‌هایی مثل احساس حقارت، لجاجت و دوری کردن در رابطه با تربیت فطری. علت ایجاد این چالش‌ها،‌ عدم توجه‌ به ظرفیت و روحیۀ متربیان، صمیمی ‌نشدن با آن‌ها، فراهم ‌نکردن زمینۀ پذیرش امرونهی، تبیین ‌نکردن مسئله و رشد ندادن قوۀ تفکر متربیان و منعطف‌ نبودن در برخوردها و توجه ‌نکردن به اولویت‌ها و... است. از این‌رو، به‌منظور جلوگیری از ایجاد چالش در مسیر تربیت دینی در هنگام استفاده از روش الزام، باید در ابتدا اولویت‌ها را مشخص کرد و برای مسائل ساده و غیرضروری از این روش استفاده نکرد، و این روش را به دور از خشونت، توهین، بی‌احترامی و استخفاف، صرفاً در مواقع مهم و حیاتی به کار گرفت. همچنین شناسایی مخاطب به‌لحاظ ظرفیت و روحیه، ایجاد رابطه‌ای دوستانه با او و فراهم‌ کردن زمینۀ مناسب برای امرونهی، پرورش تفکر انتقادی و تبیین مسئله، بسیار مؤثر است و باعث می‌شود متربی نه‌تنها منزوی یا دین‌گریز یا دین‌ستیز نشود، بلکه به دین بسیار علاقه‌مند گردد.
 
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
آسمانی، امید؛ تابعی، سید ضیاءالدین (۱۳۹۹). مبانی دینی مسئولیت‌شناسی و مسئولیت‌پذیری در نظام آموزشی. طب و تزکیه، شماره ۴، ص۳۱۶-۳۲۷.
اعرافی، علیرضا؛ حسین‌پناه، علی (۱۳۹۳). نقش نخبگان دینی در تربیت دینی. اسلام و پژوهش‌های تربیتی، شماره ۱، ص۲۵-۴۴.
باقری، خسرو (۱۳۹۸). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مدرسه، ج1، چاپ چهل و پنجم.
جعفری، محمد (۱۴۰۰). مسئلۀ تعبد و چالش‌های عقلانی فرارو. قبسات، شماره۱۰۰، ص۱۰۱-۱۲۴.
حاجی ده‌آبادی، محمدعلی (۱۳۸۳). درآمدی بر الزام فرزندان به تکالیف دینی. حوزه و دانشگاه، 10(40)، ص۱-۳۱.
حائری شیرازی، محی‌الدین (۱۳۹۹). تربیت دینی کودک. قم: دفتر نشر معارف، چاپ هشتم.
حائری شیرازی، محی‌الدین (۱۴۰۲). راه رشد. قم: دفتر نشر معارف، ج۴، چاپ سوم.
خدادادی، مصطفی (۱۳۹۵). کودک خود را بشناسیم. ساری: انتشارات پارسی‌سرا.
دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۲). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ج۲.
دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۳). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ج10، ۵.
ذوعلم، علی (۱۳۸۴). تأملی در مفهوم چالش؛ واژه چالش در ادبیات اجتماعی ‌فرهنگی ایران. زمانه، شماره ۳۶، ص۳۴-۳۷.
سبحانی‌نژاد، مهدی و همکاران (۱۳۹۲). تبیین ماهیت انسان از دیدگاه اسلام و غرب و عوامل تربیت دینی. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، شماره ۲۰، ص۲۷-۴۳.
عالم‌زاده نوری، محمد (۱۴۰۱). معادله الزام و اختیار در تربیت. قم: نشر حوزه.
قائمی‌مقدم، ‌محمدرضا (۱۳۹۴). روش‌های تربیتی در قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ج۱، چاپ دوم.
قرائتی، محسن (۱۳۸۷). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ج2-3، چاپ دوم.
معین، محمد (۱۳۶۴). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر، ج1-2، چاپ هفتم.
نصری، عبدالله (۱۳۹۲). جبر و اختیار از دیدگاه علامه طباطبائی. حکمت و فلسفه، شماره ۴، ص۷۱-۸۲.
واعظی، احمد (۱۳۹۵). انسان از دیدگاه اسلام. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ نوزدهم.
همتی، ستار (۱۳۹۲). الزام در آیینه «آیه لا اکراه»». اسلام و پژوهش‌های تربیتی، 5(2)، ص۱۰۳-۱۲۱.
همتی‌فر، مجتبی؛ غفاری، ابوالفضل (۱۳۹۳). تعلیم و تربیت مبتنی بر فطرت (تربیت فطرت‌گرا). مطالعات اسلامی: فلسفه و کلام، شماره ۹۳، ص۱۲۷-۱۵۴.
یوسفی، علیرضا؛ گردان‌شکن، مریم (۱۳۹۰). تفکر انتقادی. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی (ویژه‌نامه توسعه آموزش و ارتقای سلامت)، شماره ۹، ص۱۱۲۰-۱۱۲۸.