تربیت متعالی

تربیت متعالی

بررسی و نقد دیدگاه پاول هرست دربارۀ الزام در تربیت دینی مدرسه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه فلسفه تعلیم و تربیت، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
چکیده
یکی از مسائل چالشی در نظام تعلیم و تربیت، الزام در تربیت دینی مدرسه‌ای است. حکومت‌ها نسبت به مسأله الزام در تربیت دینی مدرسه‌ای تابع دیدگاه‌های خاصی هستند که به قانون اساسی آنان برمی‌گردد. الزام در تربیت دینی مدرسه‌ای، یعنی اینکه در مدارس دولتی و رسمی باید آموزش دینی انجام شود؟ و آیا می‌توان در این زمینه از الزام قانونی، برنامه‌ای و روشی استفاده کرد؟ این پژوهش با روش توصیفی- استنباطی با هدف تبیین و نقد دیدگاه هرست انجام شده است. در این پژوهش ابتدا دیدگاه هرست تبیین و سپس به طرح ادلّه وی و نقد آن پرداخته شد. یکی از مخالفان الزام در تربیت دینی مدرسه‌ای، هرست است که تربیت دینی را ترکیبی فاقد معنا می‌داند. از نظر او نباید در مدارس دولتی به این امر اقدام شود. پیش‌فرض‌هایی عامل خلط برای هرست شده تا ماهیت دین و علم را متفاوت و بلکه متعارض بداند. این پیش‌فرض‌ها عبارتند از تلقینی ‌بودن دین، نفی استقلال علم، عقلانی ‌نبودن دین. با توجه به سه پیش‌فرض موجود، هرست بیان می‌کند که نمی‌توان از تربیت دینی سخن گفت؛ بنابراین، بر جدایی دین از علم و بی‌معنایی دین استدلال می‌کند. لذا، با این دلیل به نفی الزام در تربیت دینی مدرسه‌ای می‌پردازد. در پاسخ هرست نیز مطرح شد که تربیت اسلامی بر اندیشه‌ورزی تأکید دارد؛ بنابراین، تلقینی نیست. همچنین، پیش‌فرض‌های دینی شرط کافی (نه لازم) برای علم هستند و تفاوت علم و دین در روش و استقلال روشی آنها پذیرفته شد؛ اما دین استقلال علم را نفی نمی‌کند. مبانی بنیادین دین اسلام نیز مبتنی‌بر عقل است؛ لذا، نمی‌توان دین (خصوصاً اسلام) را خالی از عقلانیت دانست.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
باقری، خسرو (1380). چیستی تربیت دینی(بحث و گفتگو با پرفسور پاول هرست). تهران: تربیت اسلامی.
باقری، خسرو (1394). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: مدرسه، ج2.
چائوب، اس. پی. (1380). دین و تعلیم و تربیت. در: مجموعه مقالات تعلیم و تربیت دینی، ترجمه شهاب‌الدین مشایخی‌راد. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ص29-39.
داودی، محمد (1398 الف). چالش‌های ناظر به امکان منطقی تربیت دینی با تاکید بر دیدگاه هرست. پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، 9(2)، ص126-147.
داودی، محمد (1398 ب). نقد دلایل مخالفان ضرورت تربیت دینی در نظام آموزش و پرورش رسمی. تربیت اسلامی، 14(29)، ص57-74.
زارعان، محمدجواد (1388). تربیت دینی، تربیت لیبرال. در: مجموعه مقالات تربیتی؛ تربیت دینی، اخلاقی و عاطفی، تدوین عبدالرضا ضرابی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ص127- 146.
سلطانی کوهانستانی، مریم؛ فنی‌اصل، عباس (1398). بررسی دیدگاه پل هرست در باب تربیت دینی بر مبنای تئوری تربیت فضیلت‌محور افلاطون. فلسفه تربیت، 4(1)، ص111-136.
موسوی‌‌نسب، سید محمدصادق (1388). تربیت دینی؛ هدایت یا تلقین؟. در: مجموعه مقالات تربیتی؛ تربیت دینی، اخلاقی و عاطفی، تدوین: عبدالرضا ضرابی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ص113-126.
هاند، میشاییل (1393). پژوهشی فلسفی درباره امکان تربیت دینی. ترجمه سید مهدی سجادی. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
Ashraf, S.A. & Hirst, P.H. (1994). Religion and education: Islamic and Christian approaches. Foreword by A. Ibrahim. Cambridge: The Islamic Academy.
Hirst, P.H. (1974). Moral Education in Secular Society. London: University of London Press.
Hirst, P.H. (2009). Liberal Education and the nature of knowledge. In: Philosophical Analysis and Education. London: Routledge, p. 42-48.
Hirst, P.H. (1993). Education, knowledge and practices. R. Barrow & P. White (eds.). Routledge, London. p. 184-199.