تربیت متعالی

تربیت متعالی

الزامات شناختی و اخلاقی تربیت نسل آیندهبا تأکید بر اندیشه‌های مقام معظم رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دکتری، گروه معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
در میان فعالیت‌ها و رویدادهای مختلف زندگی، کار تعلیم و تربیت در رأس همة آنها قرار دارد و اساس فعالیت مطلوب و منطقی را تشکیل می‌دهد. اگر انسان از دانش و اطلاعات زیادی برخوردار باشد، ولی به نحو درستی تربیت نشده باشد، همان دانش، به انحطاط او منجر می‌شود. تربیت که موجب فعلیت یافتن استعدادهای نهفته در نهاد انسان است، در نوع و شیوه اجرا متأثر از مکتب فکری و عملی حاکم بر جامعه خواهد بود. پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال است که الزامات تربیتی نسل آینده در اندیشه آیت‌الله ‌خامنه‌ای چگونه مطرح شده‌ است. بررسی توصیفی- تحلیلی این مسأله نشان می‌‌دهد آیت‌الله ‌خامنه‌ای علاوه‌بر آنکه تربیت نسل آینده مبتنی بر آیات قرآن و روایات اهل بیت(ع) را نیازمند دقت در ابعاد فردی و اجتماعی دانسته، متولیان آموزشی و فرهنگی جامعه اسلامی را به احیاء و گسترش آن ملزم نموده ‌است. ایشان این الزامات را به لحاظ شناختی شامل اندیشه‌‌ورزی، هویت باعزت دینی ملی، و ایمان و تدین دانسته، و در زمینه رفتاری نیز ادب، تحمل مخالف، تکافل اجتماعی، اصلاح الگوی مصرف را برشمرده ‌است. وی بر متولیان تعلیم و تربیت فرض می‌داند که به منظور پیشرفت و تعالی جامعه و تحقق تمدن نوین اسلامی، این ویژگی‌ها را در نسل آینده پرورش داده، و در تربیت افرادی خودساخته و جامعه ساز همت گمارند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن‌حمید، صالح بن عبدالله (۱426ق). موسوعة النضرة النعیم فی مکارم أخلاق الرسول(ص). جده: دارالوسیله، ج8.
ابن‌شعبه ‌حرانی، حسن‌‌بن على (1381). تحف العقول. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
ابن‌‌منظور، محمد بن مکرم (۱4۱4ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، ج4، 13، 1.
ابوزهره، محمد (1991م). التکافل الاجتماعی فی الاسلام. قاهره: دارالفکر.
احمدی‌‌فر، مصطفی (1393). تربیت اقتصادی از منظر قرآن و حدیث. اندیشه‌‌های قرآنی، 1(2)، ص5-32.
امین‌‌زاده، محمدرضا (۱۳76). فرهنگ تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: راه حق.
ایروانی، جواد (۱۳8۳). اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث. الهیات و حقوق، شماره14، ص91-120.
ایمانی، محسن (1386). تحقق و بالندگی هویت در پرتو تربیت. پیوند، شماره۳۳6، ص336-337.
بحرانى، سید هاشم بن سلیمان (1374). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: بعثه.
پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج‌الفصاحه. تهران: دنیاى دانش.
تمیمى‌‌آمدى، عبدالواحد (۱۳66). تصنیف غررالحکم و درر الکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
جبران، مسعود (۱۳7۹). فرهنگ رائد الطلاب. تهران: کتاب.
جوادزاده، علیرضا (۱۳8۹). هویت ‌ملی و جریان‌های انقلاب ‌اسلامی. معرفت سیاسی، 2(2)، ص۱8۳-۱62.
حلوانى، حسین‌‌بن محمد (1408ق). نزهة الناظر و تنبیه الخاطر. قم: الإمام المهدی(عج).
خامنه‌ای، سید علی (1/1/1388). بیانات در حرم رضوی. قابل دسترس در:       https://khl.ink/f/6082
خامنه‌ای، سید علی (1/5/1393). بیانات در دیدار با دانشجویان. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/27046
خامنه‌ای، سید علی (13/12/1395). بیانات در دیدار با معلمان. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/32970
‌خامنه‌‌ای، سید علی (1392). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. قم: ایمان جهادی.
خامنه‌‌ای، سید علی (1398). تفسیر سوره مجادله. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (16/2/1394). بیانات در دیدار با معلمان و فرهنگیان سراسر کشور. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/29639
خامنه‌ای، سید علی (21/2/1401). بیانات در دیدار با معلمان. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/50226
خامنه‌ای، سید علی (22/4/1399). بیانات در دیدار با نمایندگان یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/46045
خامنه‌ای، سید علی (23/2/1377). بیانات در دیدار مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. قابل دسترس در:
 https://khl.ink/f/23355
خامنه‌ای، سید علی (6/2/1401). بیانات در دیدار با جمعی از دانشجویان. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/50102
ذوعلم، علی (1384). عناصر و شاخص‌های تربیت اسلامی در قرآن و کارکردهای آن در آموزش‌وپرورش. رشد، 3(7)، ص47-52.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱4۱2ق). المفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
رحیمی، مرتضی (۱۳۹۳). بررسی حدیث حب الوطن من الایمان. حدیث‌‌پژوهی، 6(12)، ص215-238.
شاه محمدی، احمدرضا (۱۳۹۱). تحمل‌پذیری در مقابل اندیشه‌‌های مخالف و کاربردهای تربیتی آن از منظر اسلام. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه خوارزمی.
شجاعی، نسترن (۱۳۹7). مؤلفه‌‌های تربیت معنوی و کارکردهای فردی-اجتماعی آن از منظر آموزه‌‌های اسلامی. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا(س).
شرقى، محمدرضا (۱۳8۵). جوان و بحران هویت. تهران: سروش.
صدری‌‌فر، نبی‌‌الله (1391). شاخص‌‌ها و اهداف تربیتی انبیاء(ع) در قرآن. پژوهشنامه معارف قرآنی، 1(8)، ص157-184.
صفایی حائری، علی (۱400). مسئولیت و سازندگی؛ روش تربیتی اسلام. قم: لیله القدر.
طالبان، محمدرضا (۱۳80). دینداری و بزهکاری در میان جوانان. تهران: اسلامی.
طباطبایى، سید محمدحسین (۱۳74). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: اسلامى، ج2، 5-6، 20.
طبرسى، فضل‌بن‌ حسن (بی‌‌تا). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: فراهانى، ج4.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1375). مجمع البحرین. تهران: مرتضوى، ج2-3، 6.
طوسى، محمدبن حسن (۱407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیه، ج6.
علم‌‌الهدی، جمیله (۱۳84). مبانی تربیت اسلامی و برنامه‌‌ریزی درسی براساس فلسفه صدرا. تهران: امام صادق(ع).
عمید، حسن (1389). فرهنگ عمید. تهران: راه رشد.
فرازمند، بانو (۱۳8۳). اسلام و کمک‌‌های مردمی. قم: نسل جوان.
فراهیدى، خلیل بن احمد (۱4۱0ق). العین. قم: هجرت، ج8، 5.
قرائتى، محسن (۱۳88). تفسیر نور. تهران: موسسه درس‌هایى از قرآن، ج3، 1، 8.
قرشى، سید علی‌‌اکبر (۱۳7۱). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الإسلامیه، ج5-4.
کاظمی نجف‌آبادی، مصطفی (1397). مبانی تکافل اجتماعی در اسلام. معرفت، شماره2، ص23-35.
کاظمی، صدیقه (۱۳۹۹). واکاوی مفاهیم ادب و اخلاق در فرهنگ اسلامی و بررسی نسبت میان آن دو. پویش در علوم انسانی، شماره22، ص15-28.
کشاورز، سوسن (1385). شاخص‌‌های تربیت دینی از دیدگاه پیامبر(ص). تربیت اسلامی، 1(12)، ص295-324.
کلینى، محمدبن یعقوب (۱407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه، ج1-2، 8.
مجتهدزاده، پیروز (۱۳77). جغرافیا و سیاست در فرایند نوین. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره42، ص28-48.
مجلسی، محمدباقر (۱40۳ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج1، 72.
محمدی‌‌ری‌‌شهری، محمد (1388). درآمدی بر الگوی مصرف از نگاه قرآن وحدیث. قم: دارالحدیث.
مطهری، مرتضی (1382). انسان در قرآن. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1392). تعلیم و تربیت در اسلام. قم: صدرا.
مفید، محمد بن محمد (1364ق). الامالی. مشهد: آستان قدس رضوی.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۹0). پیام امام امیرالمومنین(ع). قم: علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، ج9، 4، 14، 22، 27.
مهری‌‌نژاد، سید ابوالقاسم (1394). تربیت از دیدگاه معصومین(ع) و قرآن‌کریم. تهران: آوای نور.
میرمعزی، سید حسین (۱۳87). رقابت و تعاون در نگرش اسلامی. اقتصاد اسلامی، شماره 29، ص7-34.
نراقی، ملامحمدمهدی (۱۳77). علم اخلاق اسلامی. قم: حکمت.