تربیت متعالی

تربیت متعالی

واکاوی تهدیدات رسانه و فضای مجازی بر سلامت معنوی از دیدگاه امام خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معارف، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه حقوق، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
یکی از مهم‌ترین مسائلی که امروزه نظر بسیاری از سیاستگذاران فرهنگی را به خود معطوف کرده، سلامت معنوی جامعه است. آیت‌الله خامنه‌ای تاکید دارند که فضای مجازی در کنار محاسنی که دارد، دارای معایبی هم می‌باشد که لازم است مدیران و مسئولان فرهنگی نسبت به آن اهتمام ویژه‌ای داشته باشند. هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سئوال اساسی است که تهدیدات رسانه و فضای مجازی بر سلامت معنوی از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای چیست؟ در این راستا، با استفاده از روش پژوهش تحلیل مضمون، داده‌های مستخرج از سخنان آیت‌الله خامنه‌ای مفهوم‌سازی شده و براساس این مفاهیم، مضامین اولیه شامل تغییر افکار، تغییر مذاق، منزوی شدن، حریم شخصی، کاهش امنیت روانی، تجسس، کنجکاوی کردن، تضعیف روحیه، تحریف، کم‌رنگ شدن ارزش‌های اسلامی و مسخ شدن فرهنگ اسلامی احصاء گردید. سپس مضامین سازمان‌دهنده شامل تغییر رفتار، تغییر جهت‌گیری‌ها، دور شدن از محیط خانواده، انزوا و تنهایی، تفحص، عدم مصونیت، کاوش کردن، جنگ روانی، بی‌اعتبار کردن انگیزه‌ها، استحاله شدن فرهنگ و ترویج فرهنگ غربی به دست آمد. در نهایت، با ترکیب و ادغام مضامین فراگیر نزدیک به هم، پنج عامل تغییر در سبک زندگی، کمرنگ شدن نقش خانواده، به خطر افتادن حریم خصوصی، مخاطرات امنیتی و نهادینه شدن ارزش‌های فرهنگ غربی استخراج شد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
آیت‌اللهی، زهرا؛ بانکی‌پور فرد، امیرحسین، حسینی، شیما سادات؛ حکمت‌نیا، محمود؛ سیاح، مونس؛ محمودی، محمدجواد؛ نامجو، بتول (1393). دانش خانواده و جمعیت. تهرات: نشر معارف.
اسماعیل یصحانی، سعید (1381). جهانی‌سازی و استراتژی مقاومت. کتاب نقد، شماره 24-25.
اسماعیلی، سبحان؛ رنجبر، محمدحسین؛ کامل طباخ، سید رضا؛ شاکری، حسن (1396). استفاده از واقعیت مجازی در راستای بهبود سلامت جسمانی و روانی کودکان. در: کنگره بین‌المللی علوم و مهندسی.
امیرتیموری، محمدحسن (1380). رسانه‌های آموزشی. تهران: نشر ساسان
باکینگهام، دیوید (1399). آموزش رسانه، یادگیری، سواد رسانه‌ای و فرهنگ معاصر. ترجمه حسین سرافراز. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
باهنر، ناصر؛ مهدی‌پور، حسین (1398). تحلیل دلالت‌های سیاستی اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی. مطالعات راهبردی بسیج، 22(83)، ص37-5.
جعفری، علی؛ رهبرپور، محمدرضا (1396). مسئولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی داده‌ها در فقه امامیه و حقوق موضوعه. حقوق خصوصی، 5(18)، ص74-43.
جوادی یگانه، محمدرضا؛ عبدالهیان، حمید (1386). دین و رسانه. تهران: دفتر پژوهش‌های رادیو.
حاجی، مهدی (14/02/1400). ویژگی رسانه مطلوب. خبرگزاری فارس.
خامنه‌ای، سید علی (01/01/1400). بیانات در سال جدید خطاب به ملت ایران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=47576
خامنه‌ای، سید علی (03/11/1400). بیانات در دیدار مداحان اهل بیت. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=49448
خامنه‌ای، سید علی (05/07/1400). بیانات در پایان مراسم عزاداری اربعین حسینی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=48746
خامنه‌ای، سید علی (06/06/1396). بیانات در طلاب حوزه‌های علمیه استان تهران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=37528
خامنه‌ای، سید علی (11/02/1398). بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=42410
خامنه‌ای، سید علی (11/06/1399). بیانات در نشست با مسئولان آموزش و پرورش. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46388
خامنه‌ای، سید علی (13/02/1395). بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=32970
خامنه‌ای، سید علی (14/10/1390). بیانات در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=18453
خامنه‌ای، سید علی (15/11/1399). بیانات در مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=47254
خامنه‌ای، سید علی (20/03/1397). بیانات در مسئولان و سفرای کشورهای اسلامی، قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=39877
دلداری، فیروزه (1401). تاثیر رسانه و فضای مجازی بر سلامت اجتماعی زنان. مبلغان، 10(3)، ص80-71.
رحمان‌زاده، سید علی (1389). کارکرد شبکه‌های مجازی در عصر جهانی شدن. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 1(1)، ص18-1.
رستمی، محسن؛ فرنیان، اصغر (1399). فرصت‌ها و تهدیدات فضای مجازی از منظر مقام معظم رهبری. دانشنامه علوم سیاسی، 2(2)، ص36-1.
رفیع‌پور، فرامرز (1378). وسایل ارتباط جمعی و تغییر ارزش‌های اجتماعی. تهران: نشر کتاب فردا.
سجادی، عبدالقیوم (1380). استراتژی کلان جامعه دینی در برخورد با جهانی شدن. پگاه حوزه، شماره 4747.
عامری، داود (14/12/1396). فضای مجازی، فرصت‌ها و تهدیدات. تهران: خبرگزاری تسنیم. قابل دسترس در:
https://tn.ai/1672712
کهوند، محمد (1395). شبکه عنکبوتی. قم: انتشارات ذکری.
گیدنز، آنتونی (1389). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نشر نی.
محسنی، فرید (1389). حریم خصوصی اطلاعات. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
مروتی شریف‌آباد، محمدعلی؛ حسینی، نرجس، بهزادی‌فر، مسعود؛ بهزادی‌فر، میثم؛ راستیان، محمد؛ فاضل‌پور، شکوه (1398). ارتباط بین سلامت معنوی و استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در دانش‌آموزان دبیرستانی شهر فیروزآباد استان فارس. طلوع بهداشت، 18(3)، ص56-45.
معتمدنژاد، کاظم (1379). وسایل ارتباط جمعی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی، ج1.
منتظرقائم، مهدی (1384). اینترنت، سرمایه اجتماعی و گروه‌های خاموش. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 1(4)،
ص245-223.
مهدی‌یار، منصوره؛ ملازاده، جواد؛ گودرزی، محمدعلی؛ افلاک سیر، عبدالعزیز (1401). نقش تعلق به مادیات در حوزه سلامت روان در فضای مجازی. پژوهش در دین و سلامت، 8(2)، ص58- 48.
هوسمن، کارل (1370). حمایت از حریم خصوصی افراد در برابر حق آگاهی. ترجمه داوود حیدری. رسانه، 7(3)، ص14-1.
Como, J. (2007). A Literature Review Related to Spiritual Health and Health Outcomes. Holist Nurs Pract, 21(5), p. 224-236.
George, L.K. & et al. (20000. Spirituality and health: What we know, what we need to know. Journal of social and clinical psychology, vol, 19, p. 102-116.