تربیت متعالی

تربیت متعالی

بازنمایی شیوه‌های اخلاقی ایفای نقش مادری در خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف، قم ایران
2 دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
چکیده
مادر نقش بی‌بدیلی در زندگی هر انسانی دارد و عامل اصلی در رشد جسمی و روانی فرزندان و مؤثر در سعادت و شقاوت آنان است. به همین دلیل ارتباط‌‌گیری مادر با اعضای خانواده نقش بسزایی برای ایفای مسئولیت همسری و مادری دارد. از این‌رو تحقیق حاضر به روش توصیفی- تحلیلی، با محور قرار دادن متون و منابع دینی و روانشناسی، 10 شیوه اخلاقی را بررسی کرده، تا فرایند ارتباط‌‌گیری و ایفای نقش او به صورت موثر واقع شود. یافته‌ها نشان می‌دهد مادر می‌‌تواند با کلام‌‌ مادرانه و اخلاق و روحیۀ مادرانه، بینش صحیح مادر به خانوادۀ خود، با حفظ کرامت و عزت‌نفس مادر، توجه و تفقد مادر، صبر مادرانه، محبت مادرانه، همدلی مادرانه، نوازش و به‌آغوش کشیدن مادر و هدیه ‌دادن، نقش خود را ایفا کند و کمبود هرکدام از این شیوه‌‌ها، در بخشی از این فرآیند خلل ایجاد می‌‌کند و مانع دستیابی مادر به اهداف خود می‌‌شود. مادر با ایفای نقش خود می‌‌تواند گام مؤثری در مدیریت بحران خانواده، تقویت روابط خانوادگی، تقویت کرامت نفس اعضا و ارائه الگوی مناسب برای فرزندان بردارد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغة.
اسنایدرمن، ان.؛ استریپ، پی. (2002). کلیدهای شناخت و رفتار با دخترها. ترجمه اکرم کرمی. تهران: کتاب‌های وابسته به انتشارات صابرین.
اعتمادی، احمد؛ گیتی پسند، زهرا؛ مرادی، میترا (1392). اثربخشی درمان گروهی راه‌حل‌مدار بر کاهش تعارضات مادر-دختر در مادران. مشاوره و روان درمانی خانواده، 3(12)، ص565-589.
اکرامی‌فر، محمودرضا (1382). اصول ارتباط جمعی. مشهد: ایوار.
باچر، جیمز (1388). آسیب‌‌‌شناسی روانی. مترجم یحیی سید محمدی. تهران: نشر ارسباران.
براد شاو، جان (1386). خانواده: تحلیل سیستمی خانواده. ترجمه‌‌ مهدی قراچه‌داغی. تهران: لیوسا.
بورغانی فراهانی، ابوالفضل (1389). فلسفه حقوق خانواده در اسلام و غرب. تهران: انتشارات اندیشه آفاق.
بولتون، رابرت (1381). روانشناسی روابط انسانی. ترجمه حمیدرضا سهرابی. تهران: رشد.
به‌پژوه، احمد (1395). نقش‌‌های مادر. در: همایش ملی جایگاه و نقش مادر. دانشگاه شیراز.
بهرامی، سیده زهرا؛ نمازی، اسماعیل (1395). عوامل تحکیم بنیان خانواده از دیدگاه اسلام. در: تهران: کنگره بین‌المللی علوم اسلامی، علوم انسانی.
بهشتی، احمد (1390). اسلام و حقوق کودک. قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.
پرچم، اعظم؛ فاتحی‌زاده، مریم؛ اللهیاری، حمیده (1391). مقایسه سبک‌های فرزندپروری بامریند با سبک فرزندپروری مسئولانه در اسلام. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 20(14)، ص138-115.
پورمحمدی، سید راضیه؛ آخوند، سکینه؛ اخلاقی، نرجس (1399). واکاوی شاخص‌‌های اخلاقی خانواده متعالی در بهبود سبک زندگی از منظر قرآن کریم. بصیرت و تربیت اسلامی، 17(53)، ص123-146.
تمیمی آمدی، عبدالواحدبن محمد (1410ق). غرر الحکم. مصحح: مهدی رجائی. قم: دار الکتاب الإسلامی، ج1.
جمعی از نویسندگان (1387). کتاب زن. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
چناری، سمیرا (1395). مادر از دریچه قرآن و حدیث. در: همایش ملی جایگاه و نقش مادر، دانشگاه شیراز.
حسین‌زاده، علی (1387). همسران سازگار: راهکارهای سازگاری. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ پنجم.
خانزاده، عباس‌علی؛ میرزایی کوتنایی، فرشته (1396). نقش انسجام خانواده در تعامل والد- فرزند در تبیین حرمت خود دانش‌آموزان. اندیشه‌های نوین تربیتی، 13(1)، ص93-81.
دلشاد تهرانی، مصطفی (1379). منظر مهر: مبانی تربیت در نهج‌البلاغه. تهران: دریا.
دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران، ج6.
رفیعی، ناصر (1401). اهمیت و جایگاه احترام در زندگی با تأکید بر سبک زندگی حضرت فاطمه(س). ره‌توشه، 3(9)، ص231-223.
روحی، زهرا (1390). تحکیم خانواده و راهکارهای تقویت آن. پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، شماره 11، ص109-130.
زارعان، منصوره (1392). موفقیت خانواده و تأثیر خانواده‌‌ جهت‌یاب در آن. مطالعات راهبردی زنان، 15(59)، ص191-228.
زحیلی، وهبه (1382). فقه خانواده در جهان معاصر. مترجم: عبدالعیز سلیمی. تهران: نشر احسان.
شرفی، محمدرضا (1372). خانواده متعادل. تهران: انجمن اولیاء و مربیان، چاپ چهارم.
شهیری، زکیه (1391). نقش و مسئولیت اشتراکی و اختصاصی پدر و مادر در تربیت فرزندان. چناران: مدرسه علمیه معصومیه چناران.
عبدوس، محمدتقی؛ اشتهاری، محمدمهدی (1375). بیست و پنج اصل از اصول اخلاقی امامان(ع). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
غنوی، امیر (1391). نقش والدین در تربیت فرزند. تهران: سازوکار.
فایخی، علی؛ آشتیانی، محسن (1375). مبانی تربیت و اخلاق اسلامی. قم: روحانی.
قائمی مقدم، محمدرضا (1388). روش‌‌های آسیب‌‌زا در تربیت از منظر تربیت اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قائمی، علی (1373). نظام حیات خانواده در اسلام. تهران: انتشارات اولیاء و مربیان.
کرین، ولیلیام (1390). نظریه‌های رشد. مترجمان: غلامرضا خویی‌نژاد، و علیرضا رجائی. تهران: انتشارات رشد.
کلینی، محمد بن یعقوب (1363). اصول کافی. مصحح: علی اکبر غفاری. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج6-5.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: مؤسسۀ الوفاء، ج78، 43، 101-100، 89، 58.
محمدی ری شهری، محمد و همکاران (1389). تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث. قم: مؤسسه علمی- فرهنگی دارالحدیث.
مطهری، مرتضی (1367). انسان کامل. تهران: صدرا.
معین، محمد (1342). فرهنگ معین. تهران: امیرکبیر.
نوایی‌نژاد، شکوه (1379). مشاوره ازدواج و خانواده. تهران: انتشارات انجمن اولیاء و مربیان.
نوری، نجیب‌الله (1388). نقش مثبت‌اندیشی در استحکام خانواده. فقه تربیتی(راه تربیت سابق)، 3(9)، ص73-90.
هوشیاری، جعفر؛ صفورایی پاریزی، محمدمهدی (1393). ویژگی‌‌های مادر شایسته از دیدگاه اسلام و روانشناسی. پژوهش‌‌نامه اسلامی زنان و خانواده، 2(3)، ص57-86.