تربیت متعالی

تربیت متعالی

بررسی روان‌شناختی موانع امید در جامعه از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری، گروه قرآن و روانشناسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
2 دانشیار، گروه‌ روانشناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی روان‌شناختی موانع امید در جامعه از منظر قرآن می‌باشد. این پژوهش براساس روش تحلیل محتوای کیفی سامان یافته است. بدین منظور منابع اسلامی و روان‌شناختی مورد مطالعه قرار گرفت و مطالب در چیدمان منطقی استخراج گردید. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که، از منظر قرآن و با یک نگاه روان‌شناختی می‌توان سه مانع شناختی، هیجانی و رفتاری را برای امید در جامعه مؤثر دانست. کفر، گمراهی و ترس از مرگ، از موانع شناختی امید در جامعه هستند. در حوزه عاطفی نیز می‌توان به سه مانع افسردگی، غرور و عدم انگیزش اشاره کرد. فقدان شرح صدر، و عدم خودمهارگری در ارتکاب گناهان نیز ازجمله موانع حوزه رفتاری امید به‌شمار می‌آیند.
کلیدواژه‌ها

 
قرآن کریم.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1408ق). روض ‌الجنان و روح ‌الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
بهاری، فرشاد (1390). مبانی امید و امیدآفرینی (راهنمای امیدآفرینی). تهران: دانژه.
پرچم، اعظم؛ فاتحی‌‌زاده، مریم؛ محققیان، زهرا (1390). بررسی تطبیقی ناامیدی در نظریه اسنایدر و قرآن کریم. مطالعات اسلامی: علوم قرآن و حدیث، 43(87)، ص108 -83.
تستری، سهل بن عبد الله (1423ق). تفسیر تستری. بیروت: دارالکتب العلمیه.
حسینی همدانی، سید محمدحسین (1404ق). انوار درخشان. تهران: کتابفروشی لطفی، ج14.
حسینی، سید عباس (1382ق). تفسیر علیین. قم: انتشارات اسوه.
خلیلیان شلمزاری، محمود (1391). ساخت و اعتباریابی مقیاس امید از دیدگاه اسلام. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد. استاد راهنما: غلامرضا جندقی؛ استاد مشاور: عباس پسندیده و فرید براتی سده. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
دلاور، علی (1374). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: انتشارات رشد، چاپ چهارم.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1404ق). المفردات فی غریب القرآن. دفتر نشر کتاب.
زمخشری، محمود (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی، ج3.
طباطبایى، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فى تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامى، جامعه مدرسین حوزه علمیه، ج10، 16، 12.
طباطبایى، سید محمدحسین (1422ق). المیزان فى تفسیر القرآن. بیروت: موسسه الاعلمی، ج11.
طبرسی، فضل بن حسن (1379). مجمع البیان. تهران: انتشارات ناصرخسرو، ج5.
طبرسی، فضل بن حسن (1406ق). المجمع ‌البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصرخسرو، ج12.
طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج6.
طیب، سید عبدالحسین (1378). اطیب البیان فی تفسیر قرآن. تهران: انتشارات اسلام، ج4، 8.
علیپور، مهدی؛ حسنی، سید حمیدرضا (1389). پارادایم اجتهادی دانش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
فاضلی، نصرالله (1376). آموزش، تحقیق و ترویج: تحلیل محتوای نامۀ علوم اجتماعی. نمایۀ پژوهش، 1(2)، ص99-114.
فخرالدین رازی، محمد بن عمر ابوعبدالله (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج19.
فیض کاشانی، ملامحسن (1418ق). الاصفی فی تفسیر القرآن. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ج2.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، ج7، 4.
قرشی، سید علی‌اکبر (1377). تفسیر احسن ‌الحدیث. تهران: بنیاد بعثت، ج9.
کریپندورف، کلوس (1378). مبانی روش‌شناسی تحلیل محتوا. ترجمه هوشنگ نائینی. تهران: نشر نی.
محققیان، زهرا (1388). تحلیل مفهوم امید از منظر قرآن و علم روانشناسی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. رشته الهیات: علوم قرآن و حدیث. دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان.
مردانی نوکنده، محمدحسین (1390). جایگاه و نقش امیدآفرینی در زندگانی با تأکید بر آموزه‌‌های قرآنی و دینی. مهندسی فرهنگی، 6(57-58).
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج10-11، 16.
مومنی، علی‌اکبر (1397). امید در زندگی از منظر قرآن کریم. قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه.
نجاتی، محمدعثمان (1391). حدیث و روان‌شناسی. ترجمۀ حمیدرضا شیخی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
نجفی خمینی، محمدجواد (1398ق). تفسیر آسان. تهران: انتشارات اسلامیه، ج17.
نجفی سبزواری، محمد بن حبیب‌الله (1419ق). ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ج1.
Snyder, C.R. & Lopez S.J. (2007). Positive Psychology The Scientific and Practical Explorations of Human Strengths. Thousand Oaks, CA: Sage.
Snyder, C.R. (2000). Handbook of hope: Theory, Measures and Applications. ed. by C.R. Snyder. USA: Academic Press.
Zhang, Y. & Wildemuth, B.M. (2005). Qualitative Analysis of Content. Human Brain Mapping, 30(7),
p. 2197-2206.