تربیت متعالی

تربیت متعالی

ذکر خداوند و نقش تربیتی آن در هویت‌شناسی و تکامل انسان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، گروه تربیت اخلاقی، مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت، قم، ایران.
2 دکتری مطالعه برنامه درسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی نقش تربیتی ذکر خداوند در هویت‌شناسی و تکامل انسان است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و یافته‌ها نشان داد که ذکر از سه نوع زبانی، قلبی و عملی تشکیل شده و بهترین آن‌ها ذکر عملی است. اگر انسان در ذکر عملی استقامت کند، به جایگاهی می‌رسد که آنچه به زبان می‌آورد یا در دل می‌گذراند، با عملش نیز هماهنگی و موافقت پیدا می‌کند؛ یعنی همگی درپی عبودیت خداوند به اجرا در می‌آید و نشان‌دهنده این است که جمال حق در او جلوه کرده و خود را همواره در مشهد خدا حاضر می‌بیند. ذکر خداوند موجب شناخت بیشتر هویت خویشتن و تعالی آن می‌شود؛ چرا که ذکر، انسان را در جریان فیض خداوند قرار می‌دهد و او را از نقایص می‌رهاند و باعث می‌شود که حقیقت وجودی‌اش را در ارتباط با خداوند جستجو کند. چنین انسانی رنگ و بوی خدایی می‌گیرد و به هر جا وارد می‌شود، عطر الهی را با خود می‌برد. در این صورت است که آثار ویژه ذکر مانند غفلت‌زدایی، دفع وسوسه‌های شیطان، اصلاح درون، جلب و تشدید محبت الهی، شرح صدر، خضوع، شکرگزاری و آرامش در انسان ظهور پیدا می‌کند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن بابویه، م. (1398ق). توحید صدوق. قم: جامعه مدرسین.
انصاف‌پور، غ.ر. (1384). فرهنگ فارسی. تهران: زوار.
پاینده، ا. (1382). نهج‌الفصاحه. تهران: دنیای دانش.
تحریری، م.ب. (1398). نجوای عارفانه. قم: بوستان کتاب.
تحریری، م.ب. (1399). سیمای مخبتین. قم: بوستان کتاب.
تمیمی آمدی، ع. (1366). تصنیف غرر الحکم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
تمیمی آمدی، ع. (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم. تهران: دارالکتاب الاسلامی، ج1.
حرّ عاملی، م. (1409ق). وسائل الشیعه. قم: موسسه آل البیت(ع)، ج7.
خانی، ح. (1392). آیین‌های ذکر در روایات اسلامی و جایگاه و کارکرد اجتماعی آن‌ها. مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، 19(2)، ص112-69.
خوشحال دستجردی، ط.؛ کاظمی، م. (1390). تاثیر تکامل‌‌بخش ذکر در سلوک الی‌‌الله. ادبیات عرفانی، 2(2)، ص63-29.
راغب اصفهانی، ح. (1412ق). مفردات الالفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
سجادی، ج. (1375). فرهنگ علوم فلسفی و کلامی. تهران: امیرکبیر.
سید بن طاووس، ع. (1409ق). اقبال الاعمال. تهران: دارالکتب الاسلامی، ج2.
شرفی، م.ر. (1396). جوان و بحران هویت. تهران: سروش.
طباطبایی، م.ح. (1378). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین، ج1،16.
طوسی، م. (1414ق). امالی. قم: دارالثقافه.
علی بن الحسین (1376). صحیفه سجادیه. قم: الهادی.
فهد حلی، ا. (1407ق). عده الداعی و نجاح الساعی. تهران: دارالکتب الاسلامی.
قمی، ع. (1404ق). تفسیر قمی. قم: دارالکتاب، ج2.
کرمی، م.؛ صادقی مقدم، ع. (1395). تاثیر ذکر خدا در بهداشت روان از دیدگاه قرآن. در: قوچان: مجموعه مقالات چهارمین همایش ملی مشاوره و سلامت روان.
کلینی، م. (1407ق). اصول کافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج1-4.
گیتونی، م. (1389). هویت و هوش هیجانی. ترجمه پ. به‌کیش. تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
لویس، م. (1423ق). المنجد فی اللغه و الاعلام. بیروت: دارالمشرق.
لیثی واسطی، ع. (1376). عیون الحکم و المواعظ. قم: دارالحدیث.
مجلسی، م.ب. (1403ق). بحار الانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج93-94، 23، 38.
مصباح یزدی، م.ت. (1382). به سوی او. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، م.ت. (1391). نقش ذکر در معرفت قلبی به خداوند. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
معین، م. (1388). فرهنگ فارسی معین. تهران: کتاب پارسه، ج4.
مهیار، ح. (1370). فرهنگ ابجدی. تهران: اسلامی.
نجفی، ح. (1400). طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی هویت دینی مبتنی بر تفسیر المیزان در دوره اول متوسطه. رساله دکتری. تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
Webster. (1989). Websters Encyclopedic Unabridged Dictionary of the English Language. Crown Publisher.