تربیت متعالی

تربیت متعالی

شاخص‌های تربیت دینی فرزندان در اندیشه‌‌ قرآنی امام خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه قرآن و روان‌شناسی، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران
2 گروه قرآن و روان‌شناسی، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران.
چکیده
در عصر حاضر، جوامع انسانی با چالش‌های پیچیدۀ در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی و ارزشی مواجه‌اند که این وضعیت، تربیت دینی فرزندان را به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین در شکل‌گیری هویت دینی و اجتماعی، به مسئله‌ای حیاتی تبدیل کرده است. با وجود مطالعات متعددی که در زمینه تربیت دینی انجام‌ گرفته، پژوهشی که به‌صورت نظام‌مند و تحلیلی، شاخص‌های تربیت دینی بر مبنای اندیشه قرآنی آیت‌الله خامنه‌ای، به‌ویژه در ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را بررسی کند، تاکنون انجام نشده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل این شاخص‌ها، با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه‌بر منابع کتابخانه‌ای، به‌ویژه بیانات و مکتوبات مقام معظم رهبری، به واکاوی ابعاد مختلف تربیت دینی در منظومه فکری ایشان پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مؤلفه‌هایی نظیر بصیرت، تفکر انتقادی، روحیه تلاش، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و کارآمدی اقتصادی، ازجمله شاخص‌های کلیدی تربیت دینی در اندیشه ایشان محسوب می‌شوند. این شاخص‌ها موجب تقویت قابلیت‌های فردی و جمعی فرزندان شده و آنان را در مسیر تدیّن فعال، و تحقق ارزش‌های دینی در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، توانمند می‌سازند. بر این‌اساس، تربیت دینی مبتنی بر اندیشه قرآنی آیت‌الله خامنه‌ای، ظرفیت تربیتی ویژۀ‌ای در جهت نهادینه‌سازی و عملیاتی ‌کردن ارزش‌های اسلامی در زیست فردی و اجتماعی نسل آینده فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغة.
ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید (۱۴۰۴ق). شرح نهج‌البلاغه. محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم. قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی، ج۱.
ابن فارس، احمد (۱۴۰۴ق). معجم مقاییس‌اللغه. عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ج2.
باقری، خسرو (۱۳۸۷). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران، انتشارات مدرسه، چاپ هشتم، ج۱.
بانکی‌پوفرد، امیرحسین؛ قماشچی، احمد (۱۳۸۰). تعلیم‌وتربیت از دیدگاه آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. تهران، وزارت آموزش‌وپرورش.
بروجردی، سید حسین (۱۳۸۶). جامع احادیث الشیعة. محقق: جمعی از محققان. تهران: فرهنگ سبز، ج۲.
بشیری، ابوالقاسم؛ حیدری، مجتبی (۱۳۹۶). روان‌شناسی شخصیت: نظریه‌های شخصیت با نگرش به منابع دینی. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
بیات، رضا؛ خسروبیگی، حدیثه (۱۴۰۲). تعلیم‌وتربیت اسلامی از دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. در: اولین همایش بین‌المللی معلمان برتر و مدارس پیشرو در هزاره سوم.
بی‌ریا، ناصر و همکاران (۱۳۹۴). روان‌شناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ ششم، ج۲.
پاینده، ابوالقاسم (۱۳۸۲). نهج‌الفصاحه. تهران: دنیای دانش، چاپ چهارم.
تراشیون، علیرضا؛ بهشادمند، محمدرضا (۱۴۰۰). آینه‌های رو‌به‌رو (مهارت‌های تربیت فرزند). اصفهان: مهرستان.
جعفری، حسینعلی (۱۳۹۳). جلوه اهل خراسان. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
جعفری، محمدتقی (۱۳۶۹). حکمت اصول سیاسی اسلام. قم: بنیاد نهج‌البلاغه.
جمعی از نویسندگان (۱۳۹۰). بانک جامع مقالات آیت‌الله سید علی خامنه‌ای. اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.
جهان‌بین، فرزاد (۱۳۹۸). باغبانی فرهنگ. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
حسن‌زاده، حسن؛ کبیری، زهرا سادات (۱۴۰۳). روش تربیتی الگویی در اندیشه‌های حدیثی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (با تأکید بر نهج‌البلاغه). پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 11(۲۰)، ص67-96.
حسینی‌نژاد، علی (۱۳۸۹). سیره تربیتی پیامبر و اهل‌بیت(ع) (تربیت فرزند). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ هشتم، ج۱.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۱). یازده گفتار پیرامون بیداری اسلامی. تهران: یازده گفتار پیرامون بیداری اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۲). آفتاب در مصاف. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۴). شرح نامه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی، ج۱۶.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۵). برای حقیقت. تحقیق: مؤسسۀ پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۷/ الف). گفتمان معاصر (۱) فلسفۀ انقلابى بودن. محقق: معاونت پژوهش و آموزش مؤسسۀ پژوهشى فرهنگى انقلاب اسلامى. تهران: نهضت‌ نرم‌افزاری.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۷/ ب). معارف انقلاب اسلامی. محقق: علیرضا مختارپور. تهران: انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۸). سیاست از منظر حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌اى. محقق: امیر سیاه‌پوش. تهران: انتشارات انقلاب اسلامى.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۸). عرصه‌های حضور اجتماعی زن. محقق: امیرحسین بانکی‌پور فرد. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (۱۴۰۲). جهاد تبیین در اندیشۀ حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. محقق: سعید صلح میرزائی. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (۱۹/۰۲/۱۳۹۷). بیانات در دانشگاه فرهنگیان. قابل‌دسترس در: https://khl.ink/f/39542
خامنه‌ای، سید علی (بی‌تا/ الف). بیانات. بی‌جا: بی‌نا، ج۲۷-۳۰، ۱۱-۱۲، ۲۳، ۳۷، 13-14، ۴۲، ۱۸، ۵، 39، 34، 20.
خامنه‌ای، سید علی (بی‌تا/ ب). مکتوبات. بی‌جا: بی‌نا، ج۳۱، ۱۳، ۳۶، ۲۷، ۱۵، 40، 17.
خلعتبری، فیروز (۱۳۷۱). مجموعه مفاهیم پولی بانکی و بین‌المللی. نشر شباویز.
خلیلیان، محمد جمال (۱۳۹۳). شاخص‌های ارزیابی تسهیل مبادلات در بازار اسلامی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
داوودی، محمد؛ اعرافی، علیرضا (۱۳۹۷). سیره تربیتی پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) بر تربیت دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ سیزدهم.
دپل، ریچارد؛ الدار، لیندا (۱۳۹۷). تفکر انتقادی. ترجمۀ اکبر سلطانی. تهران: اختران.
شجاعی، مسلم و همکاران (۱۴۰۱). اصول و روش‌های تربیت اجتماعی و دینی، از منظر قرآن کریم. روان‌شناسی اجتماعی، ۱۰(۶۳).
شعبانی، حسین (۱۳۸۲). مقدمات برنامه‌ریزی آموزشی. تهران: رشد.
طاهری‌زاده، مریم؛ عزت‌پور، مهدیه (۱۳۹۹). اصول و روش‌های تربیتی و اخلاق اسلامی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای. در: هفتمین همایش علمی-‌ پژوهشی توسعه و ترویج علوم تربیتی و روان‌شناسی ایران.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۵۱). المیزان فی‌ تفسیر القرآن. بیروت: انتشارات اعلمی، ج13، 5.
طبرسى، فضل بن حسن‏ (۱۳۷۲). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن‏. مصحح: فضل‏الله‏ یزدى طباطبایى. تهران: ناصرخسرو، چاپ سوم، ج۳.
غفاری، مصطفی (۱۳۹۵). از نیمۀ خرداد: طرحى از اندیشه و رهبرى حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌اى. تهران: نهضت نرم‌افزارى.
فاطمی‌پور، علی؛ رجایی، مرتضی (۱۴۰۲). اصول، مراحل، عوامل، و موانع تربیتی (تربیت اسلامی۲). قم: شهید کاظمی.
فراهیدی، خلیل‌ ابن احمد (۱۴۰۹ق). العین. قم: نشر هجرت، چاپ دوم، ج۸-۷.
فرمهینی‌فراهانی، محسن (۱۳۷۸). فرهنگ توصیفی علوم تربیتی. تهران: اسرار دانش.
فرهنگ، منوچهر (۱۳۷۹). فرهنگ علوم اقتصادی. تهران: نشر پیکان، چاپ هشتم.
قبادی، خسرو (۱۳۸۲). مجموعه‌مقالات همایش آسیب‌شناسی تربیت دینی در آموزش‌وپرورش. قم: مؤسسۀ فرهنگی و انتشارات محراب قلم.
کریمی‌نیا، محمدعلی (۱۳۷۷). الگوهای تربیت اجتماعی. قم: نشر پیام مهدی.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق). الکافی. مصحح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ج۲-۱.
گروه نویسندگان (۱۳۸۸). تربیت دینی در جامعه اسلامی معاصر. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحارالانوار. جمعی از محققان. بیروت: دار احیاءالتراث العربی، چاپ دوم، ج۷۵-۷۴.
مسعودپور، سید علی‌اکبر (۱۳۸۶). سیاست در قرآن. تهران: سازمان عقیدتی- سیاسی جمهوری اسلامی ایران، ج۱.
معاونت پژوهش و آموزش مؤسسۀ پژوهشى فرهنگى انقلاب اسلامى (۱۳۹۵). برای حقیقت. تهران: نسیم انقلاب.
ملکی، حسن (۱۴۰۳). درآمدی بر نظریه تعلیم‌وتربیت در بیانات حضرت آیت‌الله ‌العظمی خامنه‌ای. قم: انتشارات انقلاب اسلامی.
منفرد، مهدی (۱۳۹۵). کرامت انسان از دیدگاه قرآن و روایات. قم: دفتر نشر مصطفی.
مؤسسۀ پژوهشى فرهنگى انقلاب اسلامى (۱۳۹۴). منشور معارف انقلاب اسلامى: پیام دهم خرداد ۱۳۶۹ حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌اى به مناسبت نخستین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینى. تهران: انتشارات انقلاب اسلامى، چاپ سوم.
مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی (۱۳۹۸). مقالاتی از اندیشه نامۀ انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
میرزایی، سیاووش؛ نوروزی، رضاعلی (۱۳۹۴). تحلیلی بر مؤلفه‌های تربیت اخلاقی از منظر مقام معظم رهبری. معرفت اخلاقی، شماره ۱۸، ص۷۷-۱۰۰.
هاشمی، احمد و همکاران (۱۴۰۳). اصول و روش‌های تربیت دینی و بصیرت‌افزایی از منظر قرآن کریم و نهج‌البلاغه. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، ۶(۶۱)، ص۳۶-۴۵.
الیاس، جان (۱۳۸۵). فلسفه تعلیم‌وتربیت. ترجمۀ عبدالرضا ضرابی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
یوسف‌زاده، حسین (۱۳۹۸). خصوصیات نظام اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. مطالعات اندیشه معاصر مسلمین، ۵(۱۰)،
ص۶۱-۸۶.
یوسفیان، نعمت‌الله؛ داودی، محمد؛ بهزاد، کاظم (۱۴۰۳). تربیت دینی از منظر رهبر معظم انقلاب امام خامنه‌ای. قم: زمزم هدایت.