تربیت متعالی

تربیت متعالی

تحولات نظام تعلیم و تربیت در دوران مشروطه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی تحولات نظام تعلیم و تربیت در دوران مشروطه ایران است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج حاکی از آن است که، یکی از ویژگی‌های مهم این دوره، توجه ویژه به آموزش دموکراتیک، حقوق شهروندی و آزادی‌های فردی بود که در برنامه‌های درسی جدید گنجانده شد و به‌عنوان اصول بنیادین در فلسفۀ تعلیم و تربیت آن زمان، شناخته شد. همچنین، توجه به آموزش زنان و تأسیس مدارس ویژۀ دختران در دوران مشروطه، یکی دیگر از تحولاتی بود که در بهبود وضعیت اجتماعی و اقتصادی زنان، نقش مهمی ایفا کرد. این تغییرات، به‌ویژه از نظر اجتماعی و فرهنگی، گام‌های بلندی در جهت برابری جنسیتی و مشارکت زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی کشور برداشت. دورۀ مشروطه نه‌تنها به‌عنوان یک جنبش سیاسی و اجتماعی شناخته می‌شود؛ بلکه به‌عنوان یک تغییر اساسی در دیدگاه‌ها و ساختارهای آموزشی کشور نیز به‌شمار می‌آید. اصلاحات آموزشی این دوره، از یک‌سو، تحت‌تأثیر متفکران و اصلاح‌طلبان ایرانی بود که به دنبال مدرن‌سازی نظام آموزشی کشور بودند و از سوی دیگر، با تأثیرپذیری از اندیشه‌های غربی و تجربیات کشورهای پیشرفته، مسیر جدیدی را برای رشد علمی و فرهنگی کشور هموار کرد. با وجود موانع و مشکلاتی که در مسیر پیاده‌سازی این اصلاحات وجود داشت، تأثیرات این تحولات در نظام آموزشی و تربیتی ایران، تا سال‌ها پس از مشروطه ادامه یافت.
کلیدواژه‌ها

ابوحمزه، احمد و همکاران (1399). تحلیل نخستین شاخص‌های تحول و نوسازی نظام آموزشی ایران در قوانین، مصوبات و مذاکرات مجلس اول مشروطه. جستارهای تاریخی، 11(1)، ص31-54.
اشراقی، مهدی (۱۳۸۴). دارالفنون: گفتاری در هویت دارالفنون و جایگاه آن در تاریخ معاصر ایران. تهران: پژوهشکده تعلیم و تربیت.
افاری، ژانت (۱۳۷۷). انجمن‌های نیمه‌سری زنان در نهضت مشروطه. ترجمه ج. یوسفیان. تهران: نشر بانو.
الماسی، علی محمد (۱۳۷۸). تاریخ مختصر تحول تعلیم و تربیت در اسلام و ایران. تهران: انتشارات رشد.
بیطرفان، محمد و همکاران (۱۳۹۶). انقلاب مشروطیت و اعتراض علیه جایگاه آموزشی و تربیتی زنان. علوم اجتماعی، ۲۳(۷۹)، ص۱۶۰-۱۸۹.
رینگر، مونیکا ام. (۱۳۸۱). آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار. ترجمه م. حقیقت‌خواه. تهران: ققنوس، چاپ پنجم.
شفیعی، سمیه سادات (۱۳۹۷). آموزش زنان و تبیین ضرورت آن در مشروطه؛ تحلیل مکتوبات زنان در روزنامه نو. پژوهش‌نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، ۷(۲)، ص۶۳-۸۴.
صفوی، امان‌الله (۱۳۸۳). تاریخ آموزش و پرورش ایران (از ایران باستان تا ۱۳۸۰ هـ.ش). تهران: انتشارات رشد.
علم‌الهدی، جمیله (1384). نقش جریان روشنفکری در سکولاریسم تربیتی. تهران: کانون اندیشه جوان، چاپ چهارم.
کسروی، احمد (۱۳۸۵). تاریخ مشروطه ایران. تهران: موسسه انتشارات نگاه، چاپ سوم.
محمدی، محمود (۱۳۹۳). نقش معلمان و شاگردان مدارس جدید در انقلاب مشروطه ایران. جامعه‌شناسی تاریخی، ۱۲(۲)، ص۴۱۱-۴۳۵.
محمدی، محمود (۱۳۹۹). تربیت مکتب‌خانه‌ای در ایران دوره قاجار. پژوهش در تاریخ، 1(2)، ص۳۶-۵۹.
ملک، حسن (۱۳۸۸). تاریخ آموزش و پرورش ایران. تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی.
نجف‌زاده شوکی، قدیر و همکاران (۱۳۹۶). گفتمان اصلاح معرف دینی در عصر مشروطه. مطالعات تاریخ فرهنگی، ۸(۳۱)، ص۱۲۹-۱۵۲.
نقیبی، مصطفی (۱۳۹۳). تاریخ آموزش و پرورش استان کرمان در دوره مشروطه. تهران: انتشارات عصر مدرن.