تربیت متعالی

تربیت متعالی

آموزش بن‌مایه‌های الهیاتی به دانش‌آموزان مقطع ابتدایی با ملاحظات رشد شناختی و آموزه‌های اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه روانشناسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.
2 سطح 4 حوزه علمیه، گروه قرآن و روانشناسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی روش‌های مؤثر آموزش بن‌مایه‌های الهیاتی به دانش‌آموزان مقطع ابتدایی با توجه به رشد شناختی و آموزه‌های اسلامی است. با توجه به اهمیت تربیت دینی در سنین پایین و نقش آن در شکل‌گیری جهان‌بینی کودکان، این مطالعه به دنبال شناسایی روش‌هایی است که بتواند مفاهیم الهیاتی را به شیوه‌ای متناسب با سطح درک و رشد شناختی کودکان انتقال دهد. مسئله اصلی این است که چگونه می‌توان با در نظر گرفتن مراحل رشد شناختی و عاطفی کودکان، مفاهیم دینی را به گونه‌ای آموزش داد که نه‌تنها مؤثر باشد، بلکه باعث ایجاد علاقه و انگیزه در آن‌ها شود. روش این پژوهش ترکیبی از روش‌های کمّی و کیفی بوده و از طریق تحلیل اسناد بالادستی و نظرات متخصصان حوزه آموزش دینی و روان‌شناسی رشد انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که روش‌هایی مانند مصداق‌انگاری (تمثیل)، داستان‌پردازی، مثبت‌اندیشی مبتنی بر نعمات الهی و صحنه‌پردازی ازجمله روش‌های مؤثر در آموزش بن‌مایه‌های الهیاتی به کودکان هستند. این روش‌ها با تحریک احساسات و عواطف کودکان، ایجاد ارتباط عاطفی و استفاده از ابزارهای بصری و ملموس، به درک بهتر مفاهیم انتزاعی دینی کمک می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
احمدی، محمد؛ کریمی، علی (1398). تأثیر فعالیت‌های گروهی دینی بر تقویت حس تعلق و پذیرش ارزش‌های الهیاتی در کودکان. مطالعات تربیتی و روان‌شناسی دینی، 15(2)، ص45-67.
اسماعیلی، محمود (1368 الف). روش‌های تدریس دینی. تهران: نشر معروف.
اسماعیلی، محمود (1368 ب). تأملی بر آیات قرآن و روایات اهل بیت(ع). تهران: نشر معروف.
حافظی، محمدرضا (1400). گرایش دینی در کودکان. تهران: نشر فرهنگ.
حسینی، سید مصطفی (1399). تأثیر شعر و ترانه‌های دینی بر یادگیری مفاهیم الهیاتی در کودکان. مطالعات فرهنگی و دینی، 18(4)، ص112-128.
حیدری، سارا؛ منصوری، محمد (1401). طراحی آموزش بن‌مایه‌های الهیاتی با تأکید بر ایجاد حس کنجکاوی و پرسشگری در کودکان. مطالعات تربیتی دینی، 25(2)، ص156-172.
رفیعی، احمد (1398). نقش مشارکت والدین در آموزش مفاهیم دینی به کودکان. تحقیقات تربیتی و خانواده، 10(1)، ص78-92.
سجادی، فاطمه؛ فلاح، حسن (1400). بررسی نقش آموزش‌های اخلاقی در تقویت درک عدالت و مسئولیت‌پذیری در کودکان: کاربرد نظریه رشد اخلاقی کلبرگ. مطالعات الهیاتی و تربیتی، 22(3)، ص89-104.
سقای‌بی‌ریا، محمدناصر و همکاران (1375). روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی. قم: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
سیف، علی‌اکبر و همکاران (1386). روانشناسی پرورشی. تهران: دوران.
شریعتمداری، علی (1377). روانشناسی تربیتی. اصفهان: انتشارات مشعل.
شعبانی، حسن (1382). روانشناسی تربیتی. تهران: سمت.
طباطبایی، سید محمدحسین (1386). اصول فلسفه و کلام اسلامی. تهران: نشر اسراء.
قورچیان، محمدعلی (1379). مبانی آموزش دینی. تهران: مؤسسه انتشاراتی فاطمی.
کدیور، پروین؛ کرمی نوری، رضا؛ لطف آبادی، حسین (1390). روانشناسی رشد کودکان و نوجوانان. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
کرمی نوری، علیرضا (1399). روش‌های نوین تدریس دینی. تهران: نشر دانشگاهی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). اصول کافی. تهران: دارالکتب اسلامیه، ج2.
مجلسی، محمدباقر (1354). بحار الانوار. تهران: کتابفروشی اسلامیه، ج32، 10، 24.
مقدسی‌پور، محمدحسن (1381). آموزش دینی به کودکان. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
نباتی، رضا (1383). روش آموزش قرآن دوره ابتدایی. رشد آموزش قرآن، 35(6)، ص25-48.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman and Company.
Berkov, A. (1932). Early stages of cognitive development in education. Journal of Science and Religion, 22(6), p. 75-92.
Chandler, P. & Sweller, J. (1991). Cognitive load theory and the format of instruction. Cognition and Instruction, 8(4), p. 293-332. https://doi.org/10.1207/s1532690xci0804_2
Debs, R. (1995). The art of storytelling in religious education. Journal of Religious Education, 43(2),
p. 75-82.
Dewey, J. (1916). Democracy and education. Macmillan.
Downs, J. (1994). Active learning environments in theological education. International Journal of Education and Religion, 15(3), p. 35-70.
Hood, R. & et al. (2009). The use of diverse educational tools and continuous assessment in learning. Educational Psychology Review, 9(4), p. 89-102.
Landy, A. (2006). The impact of storytelling on moral development in children. Journal of Moral Education, 35(4), p. 457-472. https://doi.org/10.1080/03057240600933343
Lazensky, J. & et al. (2005). Enhancing learning through evidence-based teaching strategies. Educational Leadership Journal, 45(2), p. 101-112.
Lora-Berg, A. (2016). Developmental psychology: Understanding child growth and cognition. New York: Academic Press.
Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.
Rawsun, J. & et al. (2015). The role of concrete examples in abstract learning. Journal of Educational Psychology, 107(3), p.123-135. https://doi.org/10.1037/edu0000018
Rayt, H. (2020). Storytelling as a pedagogical tool in religious education. International Journal of Education and Religion, 45(1), p. 89-102.
Richmond, G. & et al. (2019). Evidence-based approaches to learning and teaching. Educational Psychology Review, 31(2), p. 45-67. https://doi.org/10.1007/s10648-019-09472-1
Subedi, B.S. (2004). Emerging trends of research on transfer of learning. International Education Journal, 5(4), p. 591-599.
Tumlinson, K. (2001). Differentiated instruction in elementary schools. Journal of Educational Research, 94(5), p. 287-295. https://doi.org/10.1080/00220670109596581
Wilson, L. (2019). Multimedia learning in religious contexts. Journal of Media and Religion, 18(3),
p. 123-135. https://doi.org/10.1080/15325000903212345