تربیت متعالی

تربیت متعالی

چالش‌های تربیت دینی خانواده معاصردر اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه سطح سه، پژوهشکده زن و خانواده، قم، ایران
2 طلبه سطح چهار، گروه فقه و اصول، مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
تربیت دینی همواره از دغدغه‌های بنیادین خانواده‌های متدین بوده است؛ زیرا خانواده نخستین و مؤثرترین نهاد اجتماعی در شکل‌گیری باورها، ارزش‌ها و نگرش‌های دینی فرزندان محسوب می‌شود. با این حال، تحولات فرهنگی و اجتماعی عصر حاضر موجب شده تا نقش تربیتی خانواده با چالش‌ها و تهدیدهای متعددی مواجه گردد. مسئله‌ اصلی پژوهش حاضر، بررسی مهم‌ترین چالش‌های تربیت دینی در خانواده‌ معاصر از منظر اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای است. هدف این پژوهش، تبیین ابعاد و عوامل تضعیف‌کننده تربیت دینی در خانواده و ارائه‌ راهکارهایی برای تقویت ایمان نسل جوان بر پایه‌ رهنمودهای رهبری می‌باشد. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی در بیانات، پیام‌ها و سخنرانی‌های رهبر معظم انقلاب انجام گرفته است. ابتدا مفهوم تربیت دینی و جایگاه خانواده در فرایند جامعه‌پذیری دینی تبیین گردید، سپس با استخراج داده‌ها از منابع گفتاری و مکتوب، چالش‌های اصلی شناسایی و تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش‌های تربیت دینی در خانواده‌ معاصر عبارتند از: جنگ روانی و رسانه‌ای دشمنان علیه باورهای دینی، ترویج سبک زندگی غربی، گسترش فساد اخلاقی و تهاجم فرهنگی سازمان‌یافته. این عوامل موجب تضعیف ایمان، بی‌ثباتی هویت دینی و کاهش نفوذ خانواده در تربیت معنوی فرزندان می‌شوند. در نتیجه، براساس اندیشه‌های مقام معظم رهبری، تقویت بنیان اعتقادی خانواده، ارتقای سواد رسانه‌ای والدین، ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی و بازتولید گفتمان تربیت دینی در نظام آموزشی و فرهنگی کشور از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با این چالش‌ها به‌شمار می‌آیند. بنابراین، آگاهی خانواده‌ها از این تهدیدات و بازسازی نقش تربیتی آن‌ها در پرورش نسل مؤمن و متعهد، ضرورتی انکارناپذیر در شرایط کنونی جامعه اسلامی است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابن فارس، ابی الحسین احمد (1389). معجم مقاییس اللغه. عبدالسلام محمد هارون. قم: دارالکتب الاسلامیه، ج1-2.
ابن منظور، محمدبن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، ج5.
ابوترابیان، فاطمه (1392). بررسی سبک زندگی غربی. قم: پژوهشکده باقرالعلوم(ع).
ابوطالبی، مهدی (1383). تربیت دینی از دیدگاه امام علی(ع). قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
ادیب، مریم (1390). تربیت دینی کودکان و نوجوانان: نکته‌ها و روش‌ها. تهران: نشر موسسه فرهنگی منادی تربیت، چاپ سوم.
اﻓﺘﺨﺎری، اصغر (1393). دانشنامه حقوق نرم. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
بانکی پورفرد، امیرحسین؛ قماشچی، احمد (1380). تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری. تهران: تربیت اسلامی، ج1.
بیدی، فاطمه؛ شریفی‌نیا، محمدحسین؛ حاتمی، محمد (1396). تاثیر فضای مجازی بر سبک زندگی. بی‌نا.
پاستر، مارک (1378). عصر دوم رسانه‌ها. تهران‌: انتشارات موسسه ایران‌، چاپ دوم.
تجویدی، نسرین (1401). تعلیم و تربیت کودک. تهران: برگ و باد.
خامنه‌ای، سید علی (01/03/1398). بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=42633
خامنه‌ای، سید علی (01/07/1383). بیانات در دیدار وزیر و مدیران وزارت اطلاعات. قابل دسترس در:  
خامنه‌ای، سید علی (02/07/1388). بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری. قابل دسترس در: قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8094
خامنه‌ای، سید علی (05/12/1395). دیدار جمعی از شاعران مذهبی‌سرا با رهبر انقلاب. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=35774
خامنه‌ای، سید علی (07/07/1400). انتصاب دکتر پیمان جبلی به ریاست سازمان صداوسیما. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=48764
خامنه‌ای، سید علی (11/01/1395). بیانات در دیدار جمعى از مداحان اهل‌بیت(ع). قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=32740
خامنه‌ای، سید علی (12/02/1400). سخنرانی تلویزیونی خطاب به ملت ایران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1010
خامنه‌ای، سید علی (14/03/1387). بیانات در مراسم نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3463
خامنه‌ای، سید علی (14/08/1397). بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره بزرگداشت شهدای استان خراسان جنوبی. قابل دسترس در:                                       https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=40875
خامنه‌ای، سید علی (14/10/1390). بیانات در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=18453
خامنه‌ای، سید علی (22/07/1387). بیانات در دیدار ائمه جمعه سراسر کشور. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1929#84632
خامنه‌ای، سید علی (23/05/1385). بیانات در دیدار رؤسای دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1929
خامنه‌ای، سید علی (27/02/1392). بیانات در دیدار جمعی از بانوان فرهیخته. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=22536
خامنه‌ای، سید علی (28/11/1381). بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3165
دهخدا، علی اکبر (1377). لغت‌نامه. تهران: موسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران.
رستگاران، علیرضا (1382). تجمل‌گرایی از دیدگاه اسلام. قم: انتشارات مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
رشیدپور، مجید (1383). تربیت کودک از دیدگاه اسلام. تهران: انتشارات انجمن اولیاء و مربیان.
شریفی، احمدحسین (1398). همیشه بهار (اخلاق و سبک زندگی اسلامی). تهران: دفتر نشر معارف (وابسته به نهاد نمایندگی مقام رهبری در دانشگاه).
شوبکلائی، مسلم (۱۳۸۰). تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری. تهران: نشر تربیت اسلامی، وزارت آموزش و پرورش.
طباطبایی، سید محمدحسین (1388). شیعه در اسلام. قم: موسسه بوستان کتاب.
طریحی، فخرالدین (1365). مجمع البحرین. تهران: مکتبه مرتضوی، ج2.
قائمی، علی (1367). تربیت و سازندگی. قم: امیری.
کریمی، نصرت‌الله (1372). اصلاح روابط خانواده. تهران: آثار.
کریمی‌نیا، محمدمهدی و همکاران (1400). واکاوی بایدها و نبایدهای اخلاقی فضای مجازی. پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، 4(37).
مردانی گیوی، اسماعیل (1381). جهانی شدن و هویت ملی. اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره 179-180.
مرزی، صمد؛ حاجیلو، جلیل (۱۳۹۳). معنویت در خانواده در کلام رهبری. در: مرودشت: نخستین همایش ملی علوم تربیتی و روان‌شناسی.
مرکز فرهنگ و معارف قرآن (بی‌تا). دایره‌المعارف قرآن کریم. قم: نشر بوستان کتاب، ج13.
مصباح یزدی، محمدتقی (1381). تهاجم فرهنگی. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصطفوی، حسن (1386). التحقیق فی کلمات القرآن کریم. تهران: موسسه الطباعه و النشر وزاره الثقاقه و الارشاد اسلامی، ج3.
ﻣﻌﯿﻦ، حسن (1363). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
مک کوئیل، دنیس (1380). مخاطب‌شناسی. ترجمه مهدی منتظر قائم. تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
موسوی، سید علی اصغر (1400). فاطمه مادر تمام خوبی‌ها. تهران: انتشارات موج.
مهرپور، م.، احمدی، ف.، و رضایی، س. (۱۳۹۹). اخلاق و هنجارها در فضای مجازی: تحلیل اجتماعی و تربیتی. تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.
میرزایی، سیاووش؛ نوروزی، رضاعلی (۱۳۹۴). تحلیلی بر مؤلفه‌های تربیت اخلاقی از منظر مقام معظم رهبری. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
میرعرب، فرج‌الله (1395). تربیت اعتقادی و معنوی با نگاهی قرآنی. قم: انتشارات بوستان کتاب، چاپ دوم.
نصر، صلاح (1397). جنگ روانی. مترجم: محمود حقیقت کاشانی. تهران: سروش.
نصری، قدیر (1387). مبانی هویت ایرانی. تهران: تمدن ایرانی.
نوری، حسین بن محمد تقی (1408ق). مستدرک الوسائل. بیروت: مؤسسة آل البیت(ع) لاحیاء التراث.
هالبتی، کی جی. (1373). مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل. مترجم: مسعود طارم سری. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.