تربیت متعالی

تربیت متعالی

تبیین اصول تربیت سیاسی مبتنی‌بر آموزۀ «ولایت»در قرآن از منظر مقام معظم رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح 4، حوزه علمیه قم، دانشجوی دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
تربیت سیاسی که مسئولیت آموزش اصول و قواعد حاکم بر روابط سیاسی و تقویت حساسیت نسبت به شرایط سیاسی جامعه را بر عهده دارد، یکی از ابعاد کلیدی شکل‌گیری هویت یکپارچه الهی محسوب می‌شود. مؤلفه‌های این تربیت باید بر مبنای آموزه‌های الهی استوار باشند. تحلیل مفاهیم بنیادی قرآنی و تبیین مؤلفه‌های تربیتی بر اساس این آموزه‌ها، گامی مهم در جهت طراحی نظام تعلیم و تربیت اسلامی و نظریه‌پردازی در این حوزه به‌شمار می‌آید. رهبر معظم انقلاب اسلامی، با واکاوی مفهوم «ولایت» در قرآن و ترسیم ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، اهمیت این اصل قرآنی را در استقرار نظام سیاسی اسلام تبیین کرده‌اند. در این پژوهش، با بهره‌گیری از تفسیر ایشان از مفهوم قرآنی ولایت، اصول تربیت سیاسی استخراج و تحلیل شده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل تفسیری بوده و از منابع قرآنی و دیدگاه‌های تفسیری امام خامنه‌ای برای تدوین اصول تربیت سیاسی اسلامی استفاده شده است. براساس تفسیر ایشان، ولایت به‌عنوان پیوندی عمیق و گسترده میان مؤمنین، سه بعد اصلی دارد: بعد درونی (ایجابی)، بعد بیرونی (سلبی) و بعد مرکزی (قلب نظام اسلامی). با توجه به این مفهوم، اصول تربیت سیاسی اسلامی عبارت است از: وفاداری به ولیّ الهی، نفی ارتباط ولایی با بیگانگان، پذیرش مسئولیت سیاسی توسط تمامی اعضای جامعه ولایی، شکل‌دهی جبهه واحد سیاسی. این اصول می‌توانند به‌ عنوان مبانی نظری در طراحی و اجرای نظام تربیت سیاسی اسلامی به‌کار گرفته شوند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دار صادر، ج11.
امیری‌فرد، زهرا؛ کامران، حسن (1394). قاعده نفی سبیل و تطبیقات آن. فقه و اجتهاد، 2(3).
جراحی دربان، مهدی و همکاران (1393). مبانی، اصول و روش‌های تربیت سیاسی در اسلام از منظر قرآن. بصیرت و تربیت اسلامی، شماره 31.
جوادی آملی، عبدالله (1396). شمیم ولایت. قم: اسراء، چاپ هشتم.
حرّعاملی، محمد بن حسن (1416ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ج27.
حسینی، سید مهدی (1399). حقیقت ولایت و جایگاه آن در تربیت انسان. معرفت، شماره 274.
‌خامنه‌ای، سید علی (1399). بیان قرآن: تفسیر سوره ممتحنه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (02/۱۲/1381). بیانات در دیدار با مردم زاهدان. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/3166
خامنه‌ای، سید علی (06/۰۱/1379). بیانات در دیدار با زائران و مجاوران حضرت رضا(ع). قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/3001
خامنه‌ای، سید علی (0۶/۰۲/137۶). بیانات در دیدار با کارگزاران نظام. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/2834
خامنه‌ای، سید علی (06/۰۲/1384). بیانات در دیدار کارگزاران نظام. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/3277
خامنه‌ای، سید علی (06/۰۲/1397). بیانات در دیدار با شرکت‌کنندگان در مسابقات بین‌المللی قرآن. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/39457
خامنه‌ای، سید علی (06/۰۸/1375). بیانات در دانشگاه افسری نیروی زمینی ارتش. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/2816
خامنه‌ای، سید علی (12/۰۲/1387). بیانات در دیدار با معلمان استان فارس. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/3428
‌خامنه‌ای، سید علی (1396). بیان قرآن: تفسیر سوره برائت. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
‌خامنه‌ای، سید علی (1397). بیان قرآن: تفسیر سوره مجادله. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (16/۰۹/1374). بیانات در دیدار با جمعی از روحانیون. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/2776
خامنه‌ای، سید علی (17/۰۳/1396). بیانات در دیدار با جمعی از دانشجویان. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/36775
خامنه‌ای، سید علی (17/۰۷/1381). بیانات در دیدار با جمعی از پاسداران. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/3147
خامنه‌ای، سید علی (۱۹/۱۰/13۹۵). بیانات در دیدار با مردم قم. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/35367
خامنه‌ای، سید علی (20/۰۶/1388). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه‌ تهران. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/8033
خامنه‌ای، سید علی (21/۰۳/1387‌). بیانات در دیدار با نمایندگان مجلس هشتم. قابل دسترس در:
      https://khl.ink/f/4029
خامنه‌ای، سید علی (21/۱۲/1399). سخنرانی تلویزیونی عید مبعث. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/47510
خامنه‌ای، سید علی (22/۰۷/1401). بیانات در دیدار با مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی. قابل دسترس در:                                                                                    https://khl.ink/f/51151
خامنه‌ای، سید علی (25/۰۶/1394). بیانات در دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران. قابل دسترس در:
 https://khl.ink/f/30791
خامنه‌ای، سید علی (2۷/۰۱/137۷). بیانات در دیدار با کارگزاران نظام. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/2882
خامنه‌ای، سید علی (29/۰۹/1368). بیانات در دیدار با جمعى از دانشجویان و طلاب. قابل دسترس در:
 https://khl.ink/f/2234
‌خامنه‌ای، سید علی(1392). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. تهران: مؤسسه فرهنگی ایمان جهادی (صهبا).
‌خمینی، سید روح‌الله (1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشرآثار امام خمینی، ج13، 1.
داوودی، محمد؛ کارآمد، حسین (1400). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
دهخدا، علی اکبر (1373). لغت‌نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ج14، 2.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. صفوان عدنان الداودی. بیروت: دار الشامیة.
رسولی، رحیمه؛ میرزامحمدی، حسن (1389). تربیت ولائی؛ اصلی‌ترین مبنای تربیت دینی. اسلام و پژوهش‌های تربیتی، 2(1).
سیفی مازندرانی، علی اکبر (1425ق). مبانی الفقه الفعال فی القواعد الفقهیة الأساسیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى‌، ج1.
شریعتمداری، علی (1400). اصول و فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: امیرکبیر، چاپ هفتاد و چهارم.
طبرسی، امین الإسلام (1415ق). مجمع البیان. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ج9، 5.
طبری آملی، محمد بن جریر (۱۴۱۳ق). دلائل الإمامة. قم: بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر.
طوسی، محمد بن حسن (1411ق). مصباح المتهجد. علی اصغر مروارید، ابوذر بیدار. بیروت: مؤسسه فقه الشیعه.
عابدینی، روح‌اله و همکاران (1399). تربیت سیاسی از منظر قرآن با رویکرد تدبر سوره‌ای. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 8(14).
عالم‌زاده نوری، محمد (1396). راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن کریم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم (1376). فقهای نامدار شیعه. قم: نوید اسلام، چاپ سوم.
فاضلی دهکردی، مهدی؛ داوودی، محمد (1394). بررسی اهداف تربیت سیاسی در قرآن، با تأکید بر مبانی و اصول تربیتی. آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شماره 2.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). العین. قم: انتشارات هجرت، ج8.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (۱۴۱۵ق). القاموس المحیط. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج4.
قرشی بنایی، سید علی‌اکبر (1370). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیة، ج3.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار. بیروت‌‌: دار إحیاء التراث العربی، ج58، 11.
مصطفوی تبریزی، حسن (1374). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ج4، 13.
موسوی الیگودرزی، مهدی (1387). درآمدی بر تربیت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم. راه تربیت، شماره5.
مهاجرنیا، محسن (1393). فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
میراحمدی، منصور (1387). اصول و مبانی تربیت سیاسی در متون و منابع دینی. راه تربیت، شماره5.
میرزایی، نجفعلی (1394). فرهنگ اصطلاحات معاصر عربی- فارسی. تهران: فرهنگ معاصر، چاپ چهارم.
هوشمند مطهر، پارسا (1400). تربیت سیاسی در قرآن با تأکید بر اصل حق محوری. تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، 1(1).
یوسفی، علی و همکاران (1396). عوامل تربیتی-آموزشی ولایت از منظر قرآن کریم. توسعه‌ آموزش جندی‌شاپور، دوره 8.