تربیت متعالی

تربیت متعالی

جایگاه و شاخصه‌های تربیت اخلاقی در تمدن نوین اسلامیو تجلّی آن در رفتار فردی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی، قم، ایران
2 کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی، قم، ایران.
3 کارشناسی ارشد، موسسه رهپویان سیدالشهداء(ع)، قم، ایران.
چکیده
تربیت اخلاقی یکی از ارکان اساسی تمدن‌سازی اسلامی است که نقش بسزایی در تعالی روحی، سعادت فردی و شکوفایی اجتماعی دارد. هدف پژوهش حاضر تبیین جایگاه و شاخصه‌های تربیت اخلاقی در تمدن نوین اسلامی و بررسی تجلّی آن در رفتار فردی از منظر قرآن کریم است. این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی بهره برده و با استناد به آیات قرآن کریم، تفاسیر معتبر و سایر منابع اسلامی، جایگاه تربیت اخلاقی در تمدن نوین اسلامی را تبیین نموده و سپس شاخصه‌های اصلی تربیت اخلاقی را استخراج و تحلیل کرده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که عدالت‌محوری، راستگویی و صداقت، آرمان‌گرایی، مسئولیت‌پذیری و خودباوری از شاخصه‌های کلیدی تربیت اخلاقی هستند. این شاخصه‌ها، نقشه راه جامعی برای پرورش انسان‌هایی اخلاق‌مدار ارائه می‌دهند که قادر به ایجاد تمدنی پایدار و متعالی هستند. قرآن کریم با ترسیم الگویی جامع از ارزش‌های اخلاقی، زمینه‌ساز ساخت تمدنی مبتنی بر معنویت، عدالت و تعالی انسانی است. براساس یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود که برنامه‌ریزی‌های فرهنگی و آموزشی با محوریت تقویت اخلاق فردی و اجتماعی طراحی شود و الگوهای عملی برای اجرایی‌سازی این شاخصه‌ها در جامعه اسلامی ارائه گردد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن مسکویه، احمدبن‌ محمد (1426ق). تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق. طلیعه النور.
ابوالحسینی، رحیم (1397). مستندات قرآنی بیانیه گام دوم انقلاب در تمدن‌سازی نوین اسلامی. اندیشه تقریب، شماره 3.
اکبری، مرتضی؛ رضایی، فریدون (۱۳۹۴). واکاوی شاخصه‌های تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری. مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 3(5)، ص85-108.
المیدانی، عبدالرحمن (1420ق). الأخلاق الاسلامیة و أسسها. دمشق: دار القلم
جعفری، محمدتقی (۱۳۷۳). فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ج6.
حاتمی، محمدرضا (۱۳۹۰). مؤلفه‌های تمدن اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
خامنه‌ای، سید علی (12/۰۲/1387). بیانات در دیدار با معلمان استان فارس. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3428
خامنه‌ای، سید علی (14/03/1388). بیانات در مراسم بیستمین سالگرد رحلت امام خمینی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7089
خامنه‌ای، سید علی (14/6/1392). بیانات در دیدار رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=23810
خامنه‌ای، سید علی (17/7/1381). بیانات در دیدار جمعی از پاسداران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3147
خامنه‌ای، سید علی (20/4/1394). بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30255
خامنه‌ای، سید علی (23/7/1391). بیانات در دیدار جوانان خراسان شمالی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21246
خمینی، سید روح‌الله (1378). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج 4.
دلشاد تهرانی، مصطفی (1387). سیری در تربیت اسلامی. تهران: انتشارات دریا، چاپ دهم، ج10.
دهخدا، علی‌اکبر (١٣٦٦). لغت‌نامه‌. تهران: دانشگاه تهران، ج ١٤.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (بی‌تا). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق و ضبط محمد سید گیلانی. بیروت: دارالمعرفة.
رحیمی، رحمت‌الله (1387). فلسفه اخلاق ویلیام کی. فرانکنا. مطالعات اخلاق کاربردی، شماره 13-14.
زبیدی، محمدمرتضی (1416ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار مکتبة الحیاء، ج4.
شعاری‌نژاد، علی‌اکبر (۱۳۷۵). فرهنگ علوم رفتاری. تهران: امیرکبیر، چاپ دوم.
صدوق، علی بن محمد (1376). الامالی. تهران: کتابچی، چاپ ششم
طباطبایی، سید محمدحسین (1362). خلاصۀ تعالیم اسلام. تهران: کعبه.
عالم‌زاده نوری، محمد (1396). راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن کریم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
عبدی‌پور، حسن؛ عطاری، تراب (1395). نقش و کارکرد اخلاق در نظام‌سازی و توانمندسازی تمدن اسلامی از منظر علامه طباطبایی. اندیشه تقریب، شماره 8.
علاوی، عبدالحفیظ احمد (1984). نظریه التربیة الخلقه عند الامام الغزالی. عمان: دارالفرقات.
علی‌احمدی، علیرضا (1390). پیش‌طرح‌های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. تهران: انتشارات تولید دانش.
علی‌محمدی، معصومه و همکاران (1397). مؤلفه‌ها و شاخص‌های تربیت اسلامی از نظر قرآن کریم. معرفت، شماره 254.
فرمهینی فراهانی، محسن؛ خاری آرانی، مجید (1394). تربیت دینی زمینه‌ساز تمدن نوین اسلامی. در: مجموعه مقالات همایش ملی تمدن نوین اسلامی.
قمی، عباس (1380). مفاتیح الجنان. قم: باقری، چاپ سوم.
کرمی فریدنی، علی (1381). اندیشه جامعه مطلوب از دیدگاه قرآن. فرهنگ جهاد، شماره 28.
کرمی فریدنی، علی (1385). ظهور و سقوط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن. قم: نسیم انتظار.
کلینی، محمد بن یعقوب (1365). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج3، چاپ چهارم.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۹۳). اصول کافی. ترجمه حسین استاد ولی. تهران: دارالثقلین، ج2.
لِفِنجِستون، ریشارد وین (1442ق). التربیة لعالم حائر. ترجمه: بدران محمد. قاهره: مکتبه النهضه المصریه.
مجلسی، محمدباقر (1397). بحار الانوار. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج75، چاپ دوم.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰3ق). بحارالانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج77.
محمدی ری شهری، محمد (۱۳۷۹). میزان الحکمة. ترجمه رضا شیخی. قم: دارالحدیث، ج7.
مطلبی، سید محمدموسی (1381). آرمان‌گرایی و ضرورت آن در توسعه و تمدن‌سازی. در: کنفرانس ملی مؤلفه‌های تمدن‌ساز در بیانیه گام دوم انقلاب، ص19.
مطهری، مرتضی (1383). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.
مظاهری، حسین؛ ابراهیم‌پور سامانی، جمشید؛ رحیمی، سید داریوش (1396). مولفه‌ها و شاخص‌های سبک زندگی اسلامی. تاریخ و تمدن ایران و اسلام، 2(2).
مکارم شیرازی، ناصر (1362). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج23، چاپ هجدهم.
میرزایی، سیاوش؛ نوروزی، رضاعلی (1394). تحلیلی بر مؤلفه‌های تربیت اخلاقی از منظر مقام معظم رهبری. معرفت اخلاقی، 6(18).
نراقی، احمد (۱۳۶۱). معراج السعاده. جاویدان.