تربیت متعالی

تربیت متعالی

هدف‌یابی تربیت تعالی‌‌نگر متناسب با ظرفیت انسان برای بندگی خدا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
چکیده
تربیت تعالی‌‌نگر از منظر اسلام راه روشنی پیش روی انسان برای رسیدن به مقام بندگی خداوند می‌‌گشاید. عبودیت گوهری است که عمق درون آن، ربوبیت است. مسأله این است که تربیت تعالی‌‌نگر چگونه و بر پایۀ کدام مبانی، اصول و معیارهایی، برای بندگی خداوند، اهداف متناسب با ظرفیت انسان را برمی‌گزیند؟ در پاسخ به این پرسش بنیادین کوشش‌هایی مبتنی بر مبانی فقهی، فلسفی، عرفانی و کلامی صورت گرفته است. در پژوهش حاضر از منظری جدید، فلسفۀ تعلیم و تربیت اسلامی مبتنی بر مبانی، اصول، روش‌‌ها، اهداف و معیارهای ربّانی به‌مثابۀ چارچوب نظری تجزیه و تحلیل مسألۀ مورد بحث، در نظر گرفته شده است. روش پژوهش تحلیل محتوا، مبتنی بر مراجعۀ مکرر به قرآن و احادیث است. افزون بر بررسی اهداف آموزشی-تربیتی با ملاک‌‌های سه‌‌گانۀ بینشی- گرایشی- رفتاری، با نگاهی فراگیرتر، مجموعۀ چنین اهدافی با توجه به ملاک نیازهای امت اسلامی نیز بازشناسی شد. یافته‌‌ها حکایت از آن دارد که بندگی خداوند براساس دیدگاهی که اسلام ارائه می‌دهد، اوج سربلندی انسان است. هر کسی در پیشگاه خدا بیشتر بندگی کند، عزّت‌مندتر و شریف‌تر است. همین نکته دست‌‌مایۀ تربیت تعالی‌‌نگر برای رساندن انسان به هدف متعالی به‌شمار می‌‌رود و تمامی اهداف مقدماتی و میانی تعلیم و تربیت اسلامی، وقتی از ارزش برتر برخوردار خواهند بود که، به ظهور و تحقق هدف متعالی یعنی بندگی خدا بیانجامند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغة (للصبحی صالح)، 1414ق.
آقا جمال خوانسارى، محمد بن حسین (1366). شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحکم و درر الکلم‏. محقق و مصحح: سید جلال‌الدین حسینى ارموى. تهران: دانشگاه تهران، ج6.
ابن بابویه، محمد بن على (1362). الخصال. مصحّح علی اکبر غفاری. قم: جامعه مدرسین، ج2.
ابن بابویه، محمد بن على (1403ق). معانی الأخبار. مصحّح علی اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ.
امام زین‌العابدین(ع)، على بن الحسین (1376). الصحیفة السجادیة. ترجمه و شرح علی نقی فیض‌الإسلام؛ محقق و مصحح: عبدالرحیم افشارى زنجانى. تهران: فقیه.
امام صادق(ع) (1400 ق). مصباح الشریعة. بیروت: اعلمی.
جوادی آملی، عبدالله (1393). تحریر رساله الولایة شمس الوحی تبریزی. قم: إسراء، ج2.
حسینى همدانى نجفى، محمد (1363). درخشان پرتوى از اصول کافى. قم: چاپخانه علمیه، ج2.
خامنه‌‌ای، سید علی (1390). انسان 250 ساله. تهران: مؤسسه جهادی.
طباطبایى، سید محمدحسین‏ (1371). المیزان فی تفسیر القرآن‏. قم: اسماعیلیان،‏ ج1-2، 5.
فتال نیشابورى، محمد بن احمد (1406ق). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ج2.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: اسلامیه، ج1.
کوفى اهواز، حسین بن سعید (1404ق). المؤمن: قم: مؤسسة الإمام المهدی(ع).
لیثى واسطى، على بن محمد (1376). عیون الحکم و المواعظ. مصحح: حسین حسنی بیرجندی. قم: دار الحدیث.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392الف). رابطه علم و دین. نگارش علی مصباح. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392ب). قرآن‌شناسی. نگارش غلامعلی عزیزی‌کیا. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج2.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391الف). اخلاق در قرآن. نگارش اسکندری، محمدحسین، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج1-3.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391ب). پند جاوید. نگارش علی زینتی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج2.