تربیت متعالی

تربیت متعالی

عقلانیت جاری بر تربیت متعالی در حدیث «جنود عقل و جهل»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه معارف، دانشکده علوم انسانی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی عقلانیت جاری بر تربیت متعالی، در حدیث «جنود عقل و جهل» است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که براساس حدیث جنود عقل و جهل، عقلانیت در فرآیند تربیت متعالی دارای ویژگی‌هایی است که حاصل این ویژگی‌‌ها، شرافت عقل و تجلّی فعلی خدای متعال در فرآیند تربیت می‌‌باشد. در مقابل آن جهل قرار دارد که مهم‌ترین ویژگی آن مانعیت برای عقل در این فرآیند است. هنگامی که عقلانیت در تربیت متعالی سریان یافت، شاخص‌‌هایی برای سنجش دارد که اوج این شاخص‌‌ها نحکمت‌بنیان بودن اینگونه از تربیت است و برای بشر و جامعه بشری نتایجی همانند ایجاد شرافت، گرایش به کمال، داعی عدل و احسان و در نهایت کنترل قوای واهمه، غضبیه و شهویه توسط عقل در مسیر تربیت است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1377). نیایش فیلسوف. مشهد: نشر دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، چاپ ‌سوم، ج12.
پارسانیا، حمید (1401). فلسفه و روش علوم اجتماعی. قم: بوستان کتاب.
جوادی آملی، عبدالله (1382). رحیق مختوم. قم: اسراء، چاپ دوم، ج10.
حسینی طهرانی، سید محمدحسین (1428ق). رساله سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم. مشهد: انتشارات نور ملکوت قرآن، چاپ هشتم.
خمینی، سید روح‌الله (۱۳۸۵). تقریرات فلسفه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج۳.
خمینی، سید روح‌الله (1401). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ نوزدهم.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم‌ الدار الشامیة.
سجادی، سید جعفر (1373). فرهنگ معارف اسلامى‏. تهران: دانشگاه تهران، چاپ سوم، ج3.
سید رضی، محمد بن حسین (۱۳۸۰). المَجازات النبویه. تحقیق و تصحیح مهدی هوشمند. قم: دارالحدیث.
صدرالمتألهین (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث، چاپ سوم، ج8.
صدوق، محمد بن على (1362). الخصال. قم: جامعه مدرسین، ج2.
صدوق، محمد بن على (1385). علل الشرائع. قم: کتابفروشى داورى، ج1.
طباطبایی، محمدحسین (1422ق). نهایة الحکمة. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ شانزدهم.
قائمی‌نیا، علیرضا (1383). چیستی عقلانیت. ذهن، شماره 17.
کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق (1407ق). الکافی (ط - الإسلامیة). تهران: دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ج1، 5.
مظفر، محمدرضا (1417ق). المنطق. قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ هفتم.
معین، محمد (1386). فرهنگ معین. تهران: آدنا، چاپ چهارم، ج1.
نراقی، مهدی (1393). گزیده‌ کتاب جامع‌السعادات. ترجمه‌ سید جلال‌الدین مجتبوی. تهران: حکمت، چاپ دوم، ج1.
هاشمی دولابی، قدسیه سادات؛ رجائی، عباس (1399). تعالی تربیت؛ غایت منظومه تعلیم و تربیت در اسلام. در: کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در روانشناسی، علوم اجتماعی، علوم تربیتی و آموزشی.
یزدان‌پناه، سید یدالله (1389). حکمت اشراق. تحقیق و نگارش مهدی علی‌پور. تهران: سمت؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.