تربیت متعالی

تربیت متعالی

اعتمادآفرینی عاطفی و عقلانی مربی در تربیت دینی؛ روش‌ها، وظایف و مراقبت‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، تربیت اخلاقی، موسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت، قم، ایران.
2 دکتری، مطالعات برنامه درسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی اعتمادآفرینی مربی تربیت دینی در رابطه با متربی بود. روش پژوهش تحلیلی- استنتاجی بوده و نتایج نشان داد که می‌توان اعتماد بین مربی و متربی در فضای تربیت دینی را به دو دسته «اعتماد عاطفی و عقلانی» تقسیم کرد. برای تحقق، حفظ و افزایش هر کدام از این دوگونه اعتماد، مربی باید اصول و روش‌های خاصی را اعمال کند. گونه‌شناسی اعتماد و تفکیک بین آنها، در انتخاب اهداف تربیتی موثر است. مربی تربیت دینی در رابطه تربیتی به دنبال تحقق اهداف تربیت است. هر کدام از اهداف در بستر خاصی محقق می‌شود. نوع اعتماد متربی به مربی یکی از علل موثر در انتخاب اهداف است. اعتماد عاطفی زمینه مناسبی برای تحقق برخی اهداف مانند ایجاد حبّ و التزام به ارزش‌های اخلاقی و نظام اسلامی است. همچنین اعتماد عقلانی بستر مناسبی برای تحقق اهدافی مانند ایجاد جهان‌بینی و تبیین ارزش‌های والای اسلامی است. اعتماد ایجاد شده از سوی مربی که مدار حرکتی‌‌اش بر محور توحید است، با ضمیر و قلب درمی‌‌آمیزد، تفکر را درگیر می‌کند و در نهایت در جوارح متجلّی می‌شود. در این باره باید گفت که به طور طبیعى متربی اگر در چیزی حُسن و جمالى نیابد، به آن حس خوبی پیدا نمی‌کند و آن را دوست نمی‌دارد. به نظر می‌رسد اگر عاطفه بر احساسات سطحی و زودگذر مبتنی گردد و با تفکر همنشین نشود، نمی‌تواند نقش سازنده‌ای در کنش و عمل متربی داشته باشد. ارائه مباحث تربیتی در صورتی مفید است که متناسب با گرایش‌‌های فعال متربی و اعتماد او باشد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
‏ ابن شعبه حرانى، حسن بن على (1363).‏ تحف العقول.‏ قم: ‏جامعه مدرسین.‏
ابن بابویه، محمد بن على (1362).‏‏ الخصال. قم‏‏: جامعه مدرسین‏، ج1.
اعرافی، علیرضا (1396). فقه تربیتی. قم: موسسه اشراق و عرفان، ج24.
اقدسی، سمانه؛ کیامنش، علیرضا؛ مهدوی هزاوه، منصوره؛ صفرخانی، مریم (1393). تعامل معلم- دانش‌آموز در کلاس درس مدارس موفق و ناموفق: مطالعه موردی از مدارس ابتدایی شرکت‌کننده در آزمون پرلز 2006 و تیمز 2007. تعلیم و تربیت، شماره 119، ص120-93.
اکبری، ابوالقاسم (1389). نیازهای نوجوانان و جوانان. تهران: ساوالان.
باقری، خسرو (1390). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: مدرسه، ج2.
باقری، خسرو (1401). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: مدرسه، ج1.
پاک‌نیا، عبدالکریم (1382). تربیت در سیره و سخن امام حسن مجتبی(ع). قم: هجرت.
پودینه درویشی، فاطمه (1400). ایجاد ارتباط سازنده بین معلم و دانش‌آموز: پژوهشی عمل‌گرا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه زابل.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم‏. قم: دارالکتاب الإسلامی.‏
جان بزرگی، مسعود؛ نوری، ناهید؛ آگاه هریس، مژگان (1389). آموزش اخلاق، رفتار اجتماعی و قانون‌پذیری به کودکان. تهران: کتاب ارجمند.
جعفری، محمدتقی (1400). ارکان تعلیم و تربیت. تهران: ارمغان طوبی.
حائری شیرازی، محیی‌الدین (1398). مربی و تربیت. تهران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها.
خمینى‏، سید روح‌الله (1377). ‏شرح حدیث جنود عقل و جهل. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
دانایی‌فرد، حسن؛ رجب‌زاده، علی؛ حصیری، اسد (1388). ارتقاء اعتماد درون‌سازمانی در بخش دولتی، بررسی نقش شایستگی مدیریتی مدیران. پژوهش‌های مدیریت، 2(4)، ص90-59.
داودی، محمد (1388). تربیت دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
داودی، محمد؛ بهشتی، محمد؛ بهشتی، سعید (1399). درآمدی بر فلسفه‌های تعلیم و تربیت در تمدن اسلامی. تهران: سمت.
راهنمای برنامه درسی قرآن و تعلیمات دینی دورههای راهنمایی تحصیلی، متوسطه و پیش‌دانشگاهی (1390). تهران: دبیرخانه شورای عالی آموزش‌وپرورش.
سجادی، ابراهیم (1390). قرآن و ارزش اخلاقی عواطف و احساسات. پژوهشهای قرآنی، 17(4)، ص43-20.
صفائی حائری، علی (1391). انسان در دو فصل. قم: لیلة القدر.
صفائی حائری، علی (1399). مسئولیت و سازندگی. قم: لیله القدر.
ضرابی، عبدالرضا (1388). مجموعه مقالات تربیتی: تربیت دینی، اخلاقی و عاطفی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
طبرسى، حسن بن فضل (1370). مکارم الأخلاق. قم: الشریف الرضى‏.
طرقی اردکانی، مجید؛ یوسفی، جعفر؛ کاظمی، سیدعنایت اله (1398). بررسی فقهی رعایت توان متربی در اقدامات تربیتی. مطالعات فقه تربیتی، شماره 11، ص35-7.
عالم‌زاده، محمد؛ بوسلیکی، حسن؛ مرادی، حسین (1393). نقش مربی در تربیت اخلاقی- معنوی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فتال نیشابورى، محمد بن احمد (1375). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین. قم: رضى‏، ج2.
قاسم‌زاده، حبیب‌اله (1378). شناخت و عاطفه: جنبههای بالینی و اجتماعی. تهران: فرهنگان.
قایمی مقدم، محمدرضا (1382). روش الگویی در تربیت اسلامی. معرفت، شماره 69، ص25-37.
کشاورز، سوسن (1387). شاخص‌ها و آسیب‌های تربیت دینی. تربیت اسلامی، 3(6)، ص122-93.
کوشا، غلام‌حیدر؛ ساجدی، ابوالفضل (1393). خانواده و مدیریت الگوپذیری نوجوان. اسلام و پژوهش‌های تربیتی،
شماره 1، ص136-113.
کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق (1407ق). الکافی. تهران:‏‏ دار الکتب الإسلامیة، ج2، 5.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى (1403ق).‏ بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، ج92.
محمدی، محمدرضا (1379). جنبه‌های مهم شخصیت نوجوان. معرفت، شماره 38، ص39-28.
مصباح یزدی، محمدتقی (1389). آموزش عقائد. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391 الف). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391 ب). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، ج1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394). پند جاوید. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى‌، ج1.
مصطفوی، حسین (1430ق). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج8.
مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار. قم: صدرا، ج29، 15.
Erikson, E. (1950). Childhood and society. New York: Norton.