تربیت متعالی

تربیت متعالی

شناخت‌‌های اساسی انسان از دیدگاه امام صادق(ع) و نقش آن در تربیت متعالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
2 استادیار، مرکز تربیت معلم مبلغ حوزه‌های علمیه، قم، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی شناخت‌‌های اساسی انسان از دیدگاه امام صادق(ع) و نقش آن در تربیت متعالی است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که در حوزه هستی‌شناسی باید نگاه متربیان از طبیعت‌انگاری، به مخلوق‌باوری تغییر یافته و هدفمندی، نظام‌مندی،‌ حرکت‌مداری و داشتن آغاز و انجام برای هستی تقویت شود. این نگاه، انسان را از پوچ‌گرایی خارج کرده و به سوی اهداف متعالی راهنمایی می‌کند. در حوزه خداشناسی ضمن معرفی خداوند به عنوان منشأ بی‌نهایت هستی، توهّمات ناشی از پنداره‌های عوامانه و کودک‌زدگی را می‌زداید و با توجه به سه مؤلفه حضور و شهود،‌ فیض و اعطاء و احاطه علمی و قدرتی خداوند، روح فروتنی،‌ توکل و شکرگزاری در متربی را پرورش می‌دهد. در حوزه انسان‌شناسی، افزون‌بر انسان‌شناسی تجربی، عقلی و حتی عرفانی، به انسان‌شناسی دینی توجه کرده و بر نقش فطرت، استعدادها، ظرفیت‌ها و ضعف‌ها در تربیت متعالی تأکید می‌شود، تا افزون‌بر جنبه‌های ظاهری، حرکت اختیاری و انتخابی به سوی ارزش‌ها، در انسان شکل گیرد. این پژوهش به پیروی از آیات قرآن کریم، راهبرد رسیدن به تربیت متعالی را در پیمون مراحل بالای ایمان و انجام عمل صالح دانسته است و در نقطه مقابل، کفر، گناه و غفلت و سطحی‌نگری را از مهم‌ترین عوامل آسیب‌زا در تربیت متعالی معرفی کرده است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏ (1363ق‏). تحف العقول.‌ مصحح: علی‌اکبر غفارى. قم: ‌جامعه مدرسین‏.
ابن منظور،‌ محمد ابن مکرم (1374ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر و التوزیع، ج1.
باقری، ‌خسرو (1382). ‌نگاهی دوباره به تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: مدرسه.
تلخابی، محمود (1399). شناخت و تربیت (مبانی شناختی تربیت). تهران: سمت.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410ق‏). غرر الحکم و درر الکلم‏. ‌قم: دار الکتاب الإسلامی‏.
جمعی از نویسندگان (1395). درآمدی بر نظام‌نامه تربیتی المصطفی. قم: مرکز ترجمه و نشر بین‌المللی المصطفی.
جوادی آملی، عبدالله (1367). سخنرانی در جمع مربیان پرورشی.
حاجی صادقی، عبدالله (1386). راهبردهای جهاد اکبر. قم: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
حسینی زبیدی، محمدمرتضى(1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر، ج4.
داودی، محمد (1387). ‌تربیت اخلاقی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت- دمشق: دارالقلم- الدار الشامیة.
رجبی، محمود (1383). ‌انسان در قرآن.‌ قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
رفیعی،‌ بهروز (1396). درنگی در نسبت اراده با تربیت اخلاقی. مطالعات اسلام و روانشناسی، 11(21).
شیگا، دیوید (۱۳۸۷). جهان پیش از مهبانگ چگونه بود؟ ترجمه شهاب شعری مقدم، نیو ساینتیست، شماره ۵۴۱، ص۲۹-۲۲.
صداقت، محمدعارف (1400). مبانی انسان‌شناختی و اصول تربیتی پیشرفت اسلامی. یافته‌های مدیریت آموزشی، 1(1)، ص29-54.
طباطبایی،‌ محمدحسین، (1374). ترجمه تفسیر المیزان.‌ قم: ‌جامعه مدرسین،‌ ج13، 20-19، 17.
عالم‌زاده نوری،‌ محمد (1396). ‌راهبردهای تربیت اخلاقی در قرآن کریم. ‌قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علیمه.
فرهادیان، رضا (1378).‌ مبانی تعلیم و تریت در قرآن و احادیث. ‌قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیات اسلامی حوزه علمیه.
قمى، على بن ابراهیم (1404ق‏).‌ ‏تفسیر القمی‏. قم: دار الکتاب‏، ج2.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. مصحح: علی‌‌اکبر غفاری. تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ج7، 1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1380). به‌سوی خودسازی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (1383). به سوی او. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (1389). خداشناسی. قم:‌ مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). آفتاب مطهر. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزی، محمدتقی (1390). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.
مصطفوى، حسن (1368).‌ ‏التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‏، ج5.
واعظی، احمد (1393). ‌انسان از دیدگاه قرآن. تهران: سمت.