تربیت متعالی

تربیت متعالی

شاخص‌های تربیت متعالی، برگرفته از آیات و روایات اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی معیارهای تربیت متعالی برگرفته از آیات و روایات اسلامی است. این پژوهش از نوع پژوهش‌های اَسنادی و کیفی بوده و با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی مفاهیم و ادبیات بکار گرفته شده در آموزه‌های تربیتی قرآن کریم و روایات اهل‌بیت(ع) در حوزه تربیت و هدایت، و تعابیر مرتبط پرداخته و ویژگی‌های تربیت متعالی را تبیین کرده است. نتایج حاکی از آن است که تربیت متعالی، تربیتی است که مبتنی بر فطرت الهی، بستر رشدی و کمالی متربی را فراهم می‌سازد و نیل به مراتب خلافت اللهی خدای متعال را برای انسان تسهیل می‌کند. تربیت متعالی در آیات و روایات، با واژه‌های تربیتی تزکیه و تعلیم، هدایت، رشد، ادب و تربیت، توصیف و تبیین شده است. با توجه به این مفاهیم، تربیت آن هنگام متعالی است که خاستگاه فطرت داشته باشد، و از ویژگی‌هایی چون سیر رشدی، کرامت‌آفرینی، همه‌جانبه بودن نسبت به همه ساحت‌های انسانی، حفظ و ارتقای سلامت روانی، هدایت به صراط مستقیم و بدون انحراف، و منتهی به سعادت ابدی، برخوردار باشد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
صحیفه سجادیه.
ابن أبی جمهور، محمد بن زین‌الدین (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. قم: دار سیدالشهداء للنشر، ج1.
ابن بابویه، محمد بن علی (1362). خصال. قم: جامعه مدرسین، ج2.
ابن بابویه، محمد بن علی (1378). عیون اخبار الرضا(ع). تهران: نشر جهان، ج2.
ابن فارس، احمد (1410ق). معجم مقاییس اللغة. بیروت: الدار الإسلامیه، ج2.
ابن منظور، محمد بن مکرم‏ (1414ق). لسان العرب‏. بیروت‏: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر، ج1.
باقری، خسرو (1390). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: مدرسه، ج1.
بخشیان، ابوالقاسم (1393). تعالی معنوی انسان در قرآن. قم: زمزم هدایت.
برقی، احمد بن محمد (1371ق). المحاسن. قم: دارالکتب الإسلامیه، ج1-2.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1410ق‏). غرر الحکم و درر الکلم‏. قم‏: دار الکتاب الإسلامی.
حرّانی، ابن شعبه (1404ق). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین.
حرّعاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: آل البیت(ع)، ج15.
خمینی، سید روح‌الله (1364). صحیفه امام. تهران: دفتر تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج14.
خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا). ‏آداب الصلاة. تهران: دفتر تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دلاور، علی (1385). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.
دلشاد تهرانی، مصطفی (1377). سیری در تربیت اسلامی. تهران: ذکر.
دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ج7.
دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق‏). مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت‏: دارالقلم.
سیاح، احمد (1371). فرهنگ بزرگ جامع نوین عربی- فارسی مصور. تهران: اسلام، ج2.
سیامک دستجردی، مریم (1388). تهذیب و تربیت قرآنی در سیره معصومین. کوثر، شماره 28.
شریعتمداری، علی (۱۳۷۵). روان‌شناسی تربیتی. تهران: امیرکبیر، چاپ نهم.
طباطبایی، مصطفی (1354). فرهنگ نوین، عربی- فارسی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
طباطبائی، محمدحسین (1374). تفسیر المیزان. ترجمه موسوی همدانی. قم: جامعه مدرسین، ج13-14.
طبرسی، علی بن حسن (1385ق). مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار. نجف: مکتبه الحیدریه.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصرخسرو، ج1.
عبدالباقى، محمدفؤاد (1364ق). المعجم ‏المفهرس لالفاظ القرآن الکریم. قاهره: مطبعه دارالکتب المصریه.
عمید، حسن (1365). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر، ج1-2.
فایضی، علی؛ آشتیانی، محسن (1377). مبانی تربیت و اخلاق اسلامی. قم: روحانی.
فراهیدى، خلیل بن أحمد (1409ق‏). کتاب العین‏. قم‏: نشر هجرت‏.
فروغی‌نیا، حسین؛ ملک، سحر؛ حسینی، فائزه السادات (1398). نگرشی به مفهوم کرامت انسانی در پرتو اندیشه‌های فقهی اسلامی. پژوهش‌های حقوقی قانون یار، 2(5)، ص‎113-140.
فقیهی، علی‌نقی (1389). افسردگی. انتشارات سماء قلم.
فقیهی، علی‌نقی (1391). بهداشت و سلامت روان در آینه علم و دین. قم: حیات سبز.
فقیهی، علی‌نقی (1396). نگرش اسلامی به تربیت و سبک زندگی خانوادگی. قم: ابوالحسنی.
فقیهی، علی‌نقی (1401). پرورش فطرت زمینه‌ساز سلامت روانی منتهی به سعادت، برگرفته از قرآن کریم و روایات اهل البیت(ع). قرآن و روانشناسی، شماره 1، ص157-175.
فقیهی، علی‌نقی؛ شکوهی یکتا، محسن (1392). بررسی عوامل تربیتی و روانشناختی مؤثر بر دینداری دانشجویان: برداشتی از احادیث. پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 4(2)، ص132-115.
فیض‌ کاشانی، محسن (۱۴۰۲ق). المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء. قم: مؤسسه نشر الاسلامی، ج1.
فیومی، احمد بن محمد (1414ق). المصباح المنیر. قم: مؤسسه دارالهجرة، ج1-2.
قرشی، علی‌اکبر (1412ق). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الإسلامیه، ج5-4.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج5، 1-2.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، ج69، 38-39، 61، 1-4، 74-75، 72، 66-67، 34-35، 22، 17، 56، 89، 83، 40، 44، 77-78، 26.
مجمع اللغة العربیه (1363). معجم الفاظ القرآن الکریم. تهران: انتشارات ناصرخسرو، چاپ دوم، ج1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392). انسان‌شناسی در قرآن. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدى، محمدتقى (1394). پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، چاپ پنجم.
مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ج4، 8.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتاب الاسلامیه، ج27.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (۱۳66). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار، ج7.
نراقی، محمدمهدی (بی‌تا). جامع السعادت نراقی. بیروت: اعلمی، ج1.
واعظی، احمد (1388). انسان از دیدگاه اسلام. تهران: انتشارات سمت.
هاشمیان، احمد (1384). اصول و مبانی روان‌شناسی تربیتی. تهران: تندیس.
Braun, V., Clarke, V. & Terry, G. (2021). Thematic Analysis: A Practical Guide. SAGE Publications Ltd.