تربیت متعالی

تربیت متعالی

بررسی اسپریگنزی تربیت سیاسی در آثار دو اندیشمند طوس: خواجه نظام‌الملک و خواجه نصیرالدین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مرکز پژوهشی تمدن اسلامی و دین پژوهی پیامبر اعظم(ص)
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی اسپریگنزی تربیت سیاسی در آثار خواجه نظام‌الملک و خواجه نصیرالدین است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج حاکی از آن است که فقدان اعتدال سیاسی، نبود آیین کشورداری و واگذاری مشاغل که به ترتیب نشانه بی‌نظمی، علل بی‌نظمی و ویژگی جامعه و حکومت مطلوب عاری از بحران و فقدان تربیت سیاسی کارآمد است، در اندیشه سیاسی خواجه نظام الملک بر دین استوار یا از دین گریزان است. در ساختار نظام تربیتی سیاسی خواجوی، شاه در رأس حکومت بوده و سلطنت موهبتی الهی است. لذا، رسالت شاه برقراری عدل، ممانعت از آشوب و عقوبت درازدستان است تا شاه و سلطنت باقی بماند و اگر عدل برگردد، آشوب می‌رود و تعالیم سیاسی به بار می‌نشیند. خواجه نصیر طوسی سیاست‌ورزی جماعت، موظفیت دولت و تدبیر معیشت را از عوامل ماندگاری حکومت می‌دانست، در واقع او درصدد بود شیوه‌های بقاء و فنای دولت را هم به حاکم و هم به مردم نشان دهد. لذا، با صراحت از آنچه به بودن و نبودن دولت و ملت منجر می‌شد، پرداخته است. از نظر خواجه، جدیت دولت در تصمیم‌گیری و همراهی مردم با آنان، از عوامل پایداری دولت است. خواجه کوشید در صحنه عمل سیاسی به دیگران بیاموزد که چگونه می‌توان نظر را به عمل درآورد. در واقع، خواجه مرد سیاست در دورانی مملو از هرج و مرج سیاسی بود.
کلیدواژه‌ها

اسپریگنز، ت. (1382). فهم نظریه‌های سیاسی. تهران: نشر آگه.
پورملایی، ر. (1397). جایگاه اعتدال در منظومه فکری خواجه نظام الملک و خواجه نصیرالدین طوسی. تهران: کنفرانس ملی اندیشه‌های نوین و خلاق در مدیریت، حسابداری مطالعات حقوقی و اجتماعی.
حمیدی، س.ج. (1390). تعلیم و تربیت از نظر خواجه نصیرالدین طوسی. تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی، شماره8، ص91-111.
خمینی، س.ر. (1373). کوثر. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج1.
خواجه نظام الملک طوسی (1370). سیاست‌نامه. به کوشش جعفر شعار. تهران: کتاب‌های جیبی.
دانشگر، س.ح. و همکاران (1393). تربیت سیاسی در دیدگاه اسلام. تهران: اولین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی ایران.
سبزواری، ع. (1393). بررسی آرای تربیتی سیاست‌نامه خواجه نظام الملک طوسی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
شیرودی، م. (1383). اندیشه‌های سیاسی مسلمانان. قم: زمزم هدایت.
شیرودی، م. (1393). اندیشه‌های سیاسی در اسلام. قم: زمزم هدایت.
صالحی، س.ع. (1382). تربیت سیاسی. حضور، شماره45.
طباطبایی، ج. (1375). خواجه نظام الملک. تهران: طرح نو.
طوسی، خ.ن. (1335). رساله امامت. تهران: دانشگاه تهران.
طوسی، خ.ن. (1341). رسم و آیین پادشاهان قدیم راجع‌به مالیات و مصارف آن. تهران: دانشگاه تهران.
طوسی، خ.ن. (1364). اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی.
فرضی، ر. (1396). بررسی اندیشه‌های ابن سینا، خواجه نصیرالدین طوسی و علامه طباطبایی در باب تربیت سیاسی. تهران: دومین کنگره بین‌المللی جامع علوم سیاسی ایران.
محمدشریف، م. (1365). تاریخ فلسفه در اسلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ج1.
محمدطحان، م. (1385). چالش‌های سیاسی جنبش اسلامی معاصر. ترجمه خالد عزیزی. قم: نشر احسان.
مطهری، م. (1390). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.
وگان، ج. (1398). تربیت سیاسی در اندیشه هابز. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
الیاس، ج. (1385). فلسفه تعلیم و تربیت. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
یوسفی‌راد، م. (1380). اندیشه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی. قم: بوستان کتاب.