تربیت متعالی

تربیت متعالی

استنتاج اصول تربیت اجتماعی از مبانی انسان‌شناختی علامه حسن‌زاده آملی بر اساس الگوی فرانکنا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری، گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
3 استاد، گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر استنتاج اصول تربیت اجتماعی از مبانی انسان‌شناختی علامه حسن‌زاده آملی بر اساس الگوی فرانکنا است. در این راستا، کتاب‌های انسان‌شناسی علامه حسن‌زاده آملی بررسی و مبانی آن استخراج گردید. مبانی انسان‌شناختی علامه عبارتند از: فرد و اجتماع هر دو اصالت دارند، انسان‌ها در عین برابری، تفاوت­‌های فردی با یکدیگر دارند، انسان دارای قدرت اندیشه­‌ورزی است، انسان دارای گرایش نوع­‌دوستی و مهربانی است، انسان دارای فطرت خداجویی است، انسان، حق‌طلب و باطل­‌گریز (عدالت‌‌خواه) است، انسان آزاد و مختار است، انسان خلیفه ­الله است و انسان جاودانه، ابدی و همیشگی است. اصول تربیت اجتماعی استخراج شده از مبانی تربیت اجتماعی نیز عبارتند از: اصل رعایت تناسب بین اصالت فرد و اجتماع، اصل رعایت تفاوت‌­های فردی، اصل تعاون و همکاری، اصل مسئولیت­پذیری، اصل رعایت احترام و قدرشناسی، اصل پرورش قوای عقلانی، اصل رعایت نوع­دوستی و مهربانی با خلق، اصل انجام صله ارحام، اصل عدالت­‌طلبی و ظلم­‌ستیزی، اصل پرورش انسان آزاد مختار، اصل خداجویی و خدامحوری، اصل اولویت آخرت نسبت به دنیا.
کلیدواژه‌ها

نهج‌البلاغه.
ابن‌‌أثیر جزری، م. (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. محقق طاهر احمد زاوی و محمود محمد طناحی. قم: اسماعیلیان، چاپ چهارم، ج3.
احمدی، ع.ا. (1378). اصول تربیت. تهران: سازمان انجمن اولیاء و مربیان، چاپ دوم.
افلاطون (1۳67). دوره آثار افلاطون. ترجمه م.ح. لطفی. تهران: خوارزمی، ج3.
باقری، خ. (1385). نگاهی دوباره به تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: مدرسه، ج2.
باقری، خ.؛ سجادیه، ن.؛ توسلی، ط. (1389). رویکردها و روش‌های پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
بهشتی، س.؛ افخمی اردکانی، م.ع. (1386). تبیین مبانی و اصول تربیت اجتماعی در نهج‌‌البلاغه. تربیت اسلامی، 2(4)، ص7-39.
پترسون، م. و همکاران (1383). عقل و اعتقاد دینی. ترجمه احمد نراقی. تهران: طرح نو.
جوادی آملی، ع. (1389). فطرت در آیینه قرآن. انسان‌‌پژوهی دینی، 7(23)، ص5-28.
جوادی آملی، ع. (1391). صورت و سیرت انسان در قرآن. قم: اسراء.
چالمرز، آ.ف. (1396). چیستى علم. ترجمه سعید زیباکلام. تهران: سمت.
حسن‌زاده آملی، ح. (1364). الهی‌‌نامه. تهران: رجاء.
حسن‌زاده آملی، ح. (1365). هزار و یک نکته. تهران: رجاء.
حسن‌زاده آملی، ح. (1368). در گلستان اندیشه‌‌های تربیتی استاد آیت‌‌الله حسن‌زاده آملی و تربیت اسلامی. تربیت، 10(4)، ص10-15.
حسن‌زاده آملی، ح. (1371). دروس معرفت نفس. قم: الف لام میم.
حسن‌زاده آملی، ح. (1372الف). انسان کامل از دیدگاه نهج‌‌البلاغه. قم: قیام.
حسن‌زاده آملی، ح. (1372ب). هزار و یک کلمه. قم: بوستان کتاب، ج2،5.
حسن‌زاده آملی، ح. (1373). رساله فارسى انه الحق. قم: قیام.
حسن‌زاده آملی، ح. (1377). انسان در عرف عرفان. تهران: سروش.
حسن‌زاده آملی، ح. (1379). هزار و یک کلمه. قم: بوستان کتاب، ج2.
حسن‌زاده آملی، ح. (1380). گنجینۀ گوهر روان. تهران: طوسی.
حسن‌زاده آملی، ح. (1381الف). نامه‌‌ها برنامه‌‌ها. قم: الف لام میم.
حسن‌زاده آملی، ح. (1381ب). هزار و یک کلمه. قم: بوستان کتاب، چاپ سوم، ج1.
حسن‌زاده آملی، ح. (1383). دروس معرفت نفس. قم: الف لام میم.
حسن‌زاده آملی، ح. (1385). حکمت عملی یا اخلاق مرتضوی(ع). گردآورنده مهدی الهی قمشه‌‌ای. قم: الف لام میم.
حسن‌زاده آملی، ح. (1386). صد کلمه در معرفت نفس. قم: قیام.
حسن‌زاده آملی، ح. (1390). صد کلمه در معرفت نفس همراه با برخى از اشعار منتشر نشده استاد. قم: الف لام میم.
حسن‌زاده آملی، ح. (1392). عوامل مؤثر در تربیت فرزند. پاسدار اسلام، شماره 381 - 382.
حسن‌زاده آملی، ح. (1394). ساده‌زیستی؛ رمز آرامش. پاسدار اسلام، شماره 401-402.
حسن‌زاده آملی، ح. (1398). توصیه‌های حضرت علامه حسن‌زاده آملی برای رسیدن به مقصد اعلای زندگی؛ انسان در جستجوی کمال. پاسدار اسلام، شماره 455 - 456.
حسن‌زاده، ر. (1400). تبیین مبانی انسان‌شناختی علامه حسن‌زاده آملی جهت ارائه الگوی تربیت اجتماعی در نوجوانان. رساله دکتری، رشته فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.
حیدرى، س.؛ باقرى نوع‌پرست، خ. (1395). ارائه الگویى نظرى در برنامه درسى آموزش حرفه‌‌اى بر اساس فلسفه تعلیم و تربیت جمهورى اسلامى ایران. مسائل کاربردى تعلیم و تربیت اسلامى، 1(2)، ص75-98.
خلیلی، م. (1387). اصالت فرد یا جامعه. معرفت، 17(۱۲۶).
ذوعلم، ع. (1398). تبیین مفهومی و راهبردهای تربیتی: رابطه با خود، خدا، خلق و خلقت در برنامه درسی ملی (بخش اول و پایانی). رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی، 32(110 -111)، ص21-27.
رضایی، س. (1394). رابطه خودشناسی با خداشناسی از دیدگاه مولانا و حسن‌زاده آملی. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد، رشته فلسفه و کلام اسلامی. دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم.
رمضانى، ح. (1374). مرورى بر آثار و تألیفات استاد فرزانه حضرت آیت‌‌الله علامه حسن حسن‌زاده آملی. تهران: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‌هاى تهران و علوم پزشکى.
رهنمایی، س.ا. (1388). درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت. قم: مؤسسه امام خمینی.
سید رضی (بی‌‌تا). مفتاح‏السعاده فی ‏شرح نهج‏البلاغه. ترجمه و شرح محمدتقى نقوى قائنى خراسانى. تهران: مکتبه المصطفوی، ج4.
شکوهی، غ.ح. (1393). مبانی و اصول آموزش و پرورش. مشهد: به‌‌نشر.
طاهری جبلی، ح. (1392). تعامل نفس و بدن از دیدگاه ابن سینا و علامه حسن‌زاده آملی. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد، رشته فلسفه و کلام اسلامی. دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهراء.
علیا، م. (1388). کشف دیگری همراه با لویناس. تهران: نی.
فربد، م.ص. (1380). مبانی انسان‌‌شناسی. تهران: پشوتن.
فروغی، م.ع. (1372). سیر حکمت در اروپا. تهران: زوار، ج2.
فضل‌‌اللهی، س.ا. (1392). نگاهی به فلسفه تربیتی علامه حسن‌زاده آملی. در: اولین کنگره بین‌المللی فرهنگ و اندیشه دینی، ص1009-1023.
فهیمی‌‌نیا، ف. (1392). انسان‌‌شناسی فلسفی عرفانی از دیدگاه علامه حسن‌زاده. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد، رشته فلسفه و کلام اسلامی. دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهراء.
قیصوری، س. (1395). نقش تربیتی نفس از دیدگاه علامه حسن‌زاده آملی. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد، رشته فلسفه و کلام اسلامی. دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهراء.
کارگر، م.؛ گلستانی، س.ه.؛ میرشاه‌‌جعفری، س.ا. (1398). بررسی تأثیر آموزش مؤلفه‌‌‌های مستخرج از مبنای انسان‌شناسی عقل از نظرگاه حضرت علی(ع) و ارتباط معنایی آن با اصل تعامل و مشار کت اجتماعی. مطالعات مدیریت بر آموزش انتظامی، 14(27)، ص151-176.
محمودیان، م. (1391). تاثیر اندیشه‌‌های نوسلفیسم بر روند فکری- ایدئولوژیک القاعده. پژوهشنامه علوم سیاسی، 7(3)، ص79-114.
مرتضی زبیدی، م. (1974م). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالهدایه، ج13.
مصباح‌‌یزدی، م.ت. (1380). معارف قرآن. قم: مؤسسه امام خمینی، چاپ سوم.
ملاسلمانی، ف.؛ قائمی، ع.؛ بهشتی، س. (1390). بررسی مبانی تربیت اجتماعی از دیدگاه امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه. روانشناسی تربیتی، 6(17)، ص119-145.
موسوی، س.ح. (1390). رصد دلتنگی‌‌ها (خاطرات داود صمدی‌‌آملی). قم: روح و ریحان، ج2.
واعظی، ا. (1377). انسان از دیدگاه اسلام. تهران: سمت.
Osher, D., Brackett, M., Dymnicki, A., Jones, S. & Weissberg, R.P. (2016). Advancing the science & practice of social & emotional learning: Looking back & moving forward. Review of Research in English, 40, P.644-681.