تربیت متعالی

تربیت متعالی

مؤلفه‌های زیست اخلاقی تربیتی در تراز نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
موضوع زیست اخلاقی با توجه به ابعاد تربیتی آن هر روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ اما مسأله‌ آن است که کدام سبک زندگی، اخلاقی محسوب می‌شود. در این پژوهش تلاش شده است با بررسی معیارها و مولفه‌های زیست اخلاقی تربیتی، الگویی از سبک زندگی افراد، مبتنی بر آموزه‌های کتاب نهج‌البلاغه ارائه شود. این پژوهش از نوع پژوهش‌های اسنادی و کیفی بوده و با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و بدین منظور از استراتژی پژوهشی داده‌بنیاد استفاده شده است. در مجموع 5 مولفه و 39 استخراج شد. ابتدا تک‌تک گزاره‌های نهج‌البلاغه مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و سپس مولفه‌های کلیدی استخراج گردیده است. در گام بعد، مولفه‌های تحقیق، در دو نوع معیار و زیرمعیار دسته‌بندی شدند. برخی از مهم‌ترین مؤلفه‌های شناسایی شده عبارتند از: تقوا، امانت‌داری، وفای به عهد، تواضع، عفو و گذشت و صله ارحام. این مولفه‌ها معیارهای الگوی زیست اخلاقی مبتنی بر نهج‌البلاغه به‌شمار آمده و الگوی نهایی تحقیق را تشکیل می‌دهند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج‌البلاغة.
ابن مسکویه، ابوعلی احمد بن محمد (1395). تهذیب الأخلاق أو کتاب الطهاره فی تهذیب الاخلاق. تحقیق و تنظیم سید حسین مومنی. تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
ارگانی حائری، محمود (1377). صله رحم در اسلام. تهران: ‌انتشارات پیام مهدی(عج).
جرداق، جرج (1395). امام علی(ع) صدای عدالت انسانی. ترجمه سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب قم.
جعفری، زهرا؛ یارمحمدی واصل، مسیب (1395). رهیافت‌هایی از مهارت‌های زندگی در نهج‌البلاغه. پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 4(15)، ص116-99.
حرّعاملی، محمدبن حسن (1370). وسائل الشیعه. قم: ‫موسسه آل البیت، ج 15.
دهخدا، علی اکبر (1325). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران؛ ﻣﻮسسۀ دﻫﺨﺪا، ج7، 14.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1375). معجم مفردات الفاظ القرآن. سید غلامرضا خسروی حسینی. تهران‌: انتشارات مرتضوی‌، ج4.
شفیعی، حسین (1386). سخن آشنا: شرح عرفانی، اخلاقی نهج‌البلاغه. اصفهان: کانون پژوهش.
قربانی لاهیجی‌، زین‌العابدین‌ (1374). نخستین رساله اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی‌، از امام علی(ع). ‌قم‌: انصاریان‌.
کلینی، محمد بن یعقوب (1363). اصول کافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج2.
گیلانی، عبدالرزاق (1394). مصباح الشریعه. تهران: پیام حق، ج1.
مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی (1386). بحار الانوار. تهران: اسلامیه، ج75، 84.
محفوظی، عباس (1388). اخلاق اسلامی (درس‌هایی درباره مبانی اخلاق- تقوا و صفات تقوا پیشگان). قم: انتشارات مشهور.
مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران:‌ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ج13.
نراقی، ملا احمد (1396). معراج السعاده. تهران: دهقان.
نمازی شاهرودی، علی (1385). مستدرک سفینه البحار. تهران: جامعه مدرسین، ج4.
ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسی (1369). مجموعه ورام (آداب و اخلاق در اسلام). مترجم محمدرضا عطایی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
یارمحمدی واصل، مسیب؛ قنادی، فاطمه؛ غفاری، فائزه (1399). مهارت تاب‌آوری و ویژگی‌های آن از دیدگاه امام علی(ع) در نهج‌البلاغه. پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 8(31)، ص150-129.