تربیت متعالی

تربیت متعالی

تبیین هدف غایی در تربیت اسلامی و معرفی وسیله دستیابی به آن از منظر اندیشه‌های استاد مطهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه فرهنگ و تربیت، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر تبیین غایت تربیت اسلامی و وسیله دستیابی به آن در اندیشه استاد مطهری است. در این پژوهش از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده و جامعه آماری شامل تمامی آثار مکتوب استاد مطهری در موضوع تحقیق بوده است. لذا، نمونه‌گیری انجام نشده است. ابزار پژوهش، فرم‌های فیش‌برداری بوده و داده‌های حاصل نیز با استفاده از روش تحلیل مضمون، طبقه‌بندی و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که «قرب الی‌الله» هدف غایی در اندیشه استاد مطهری است. این غایت از دو جنبه «خدایی شدن» و «انسان شدن» قابل بررسی و تحلیل است. با توجه به اندیشه استاد مطهری، دو نوع وسیله در اندیشه ایشان قابل استنباط است. وسیله‌هایی که به‌مثابه ابزاری برای دستیابی به هدف بوده و پس از رسیدن به هدف، بود و نبود آن‌ها برابر است (وسیله نوع 1)؛ و وسیله‌هایی که خود، مرتبه‌ای از هدف هستند (وسیله نوع 2) و اگر متربی به هر مرتبه‌ای از آن دست ‌یابد، به کمال آن مرحله می‌رسد؛ لیکن، کمال حقیقی متعلق به هدف غایی است. براساس این تعریف می‌توان از «عبادت» و «کرامت» به عنوان وسیله‌های نوع 2 برای نیل به وجوه مختلف «قرب الی‌الله»، «خدایی شدن» و «انسان شدن» نام برد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابراهیم‌زاده، عیسی (۱۳۸۷). فلسفه تربیت. تهران: انتشارات پیام نور.
ابن شعبه حرانی (1404ق). تُحَفُ العُقول فیما جاءَ مِنَ الحِکَمِ ‌وَ الْمَواعظ عَنْ آلِ الرّسول. قم: موسسه انتشارات اسلامی.
ابن فارس، احمد (١٣٨٧). ترتیب معجم مقاییس اللغه. به کوشش سعیدرضا علی عسگری. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
اعرافی، علیرضا (١٣٧۶). اهداف تربیت از دیدگاه اسلام. تهران: سمت.
اعرافی، علیرضا؛ فقیهی، علینقی؛ بهشتی، محمد؛ ابوجعفری، مهدی (۱۳۹۰). درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی‌. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
باقری، خسرو (۱۳۸۴). مراحل و اصول تعلیم و تربیت در دیدگاه نوعمل‌گرایی ریچارد رورتی. روانشناسی و علوم تربیتی، شماره ۷۰، ص۱-۲۸.
باقری، خسرو (1387). درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی،
ج 1.
برزینکا، ولفگانگ (1371). نقش تعلیم و تربیت در جهان امروز. ترجمه مهرآفاق بایبوردی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
حرّ عاملی، محمد (1414ق). تَفْصیلُ وَسائلِ الشیعَة إلی تَحْصیلِ مَسائلِ الشَّریعَة. قم: آل البیت لإحیاء التراث، ج12.
حسینی‌زاده، سید علی (۱۳۹۹). غایت تربیت اسلامی دیدگاه اسلامی. تربیت اسلامی، 15(31)، ص۶۷-۸۷.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داودی. بیروت: دارالعلم الدار الشام.
شرفی، محمدرضا (۱۳۸۸). فلسفه تربیتی اسلام با رویکرد تطبیقی. تهران: مؤسسه فرهنگی منادی تربیت.
شریعتمداری، علی (۱۳۹۰). تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: امیرکبیر.
شریف قریشی، باقر (1385). النظام التربوی فی الاسلام. ترجمه شاهین بدر. قم: نشر افق.
شهبازیان، بهیه (۱۳۸۱). شناخت هدف. معارف اسلامی، شماره ۵۳.
صادق‌زاده، علیرضا و همکاران (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
صالحی، اکبر؛ یاراحمدی، مصطفی (۱۳۸۷). تبیین تعلیم و تربیت اسلامی از دیدگاه علامه طباطبایی با تأکید بر هدف‌ها و روش‌های تربیتی. تربیت اسلامی، شماره ۳، ص۲۳-۵۰.
علم‌الهدی، جمیله (1388). نظریه اسلامی تعلیم و تربیت. تهران: انتشارات امام صادق(ع).
کاویانی، محمد (1394). تربیت اسلامی، گذر از اهداف کلی به اهداف رفتاری. پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن کریم، 1(3)، ص۷۹-۹۲.
کربلائی علی، فاطمه (1399). بررسی تطبیقی اهداف تعلیم و تربیت در دو مکتب اسلام و رئالیسم. رساله دکتری. دانشگاه شهید باهنر کرمان.
مصباح یزدی، محمدتقی (1390). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. گروهی از نویسندگان. تهران: مدرسه.
مطهری، مرتضی (1376). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج، 32، 15- 16، 21-23، 2-7، 26-29.
مطهری، مرتضی (1378). یادداشت‌های استاد مطهری. تهران: صدرا، ج7، 2.
هاشمی، سید حسین (۱۳۸۸). چیستی و اهداف تربیت. پژوهش‌های قرآنی، شماره ۵۹-۶۰، ص۱1.
Given, L.M. (2008). The SAGE encyclopedia of qualitative research methods. London: Sage.